Έδεσσα αξιοθέατα: Τι να δείτε στην πόλη των νερών

Στην Έδεσσα δεν χρειάζεται να αναζητήσετε το νερό· βρίσκεται παντού γύρω σας. Τρέχει σε αυλάκια κατά μήκος των δρόμων, σχηματίζει μικρές λιμνούλες στα πάρκα και πέφτει από τον βράχο στην άκρη της πόλης. Δεν είναι τυχαίο που η πρωτεύουσα της Πέλλας είναι γνωστή ως «πόλη των νερών», ούτε που το αρχαίο της όνομα, φρυγικής προέλευσης, αποδίδεται ως «πύργος μέσα στο νερό».

Στην ομάδα της Travelmyth, της μηχανής αναζήτησης ξενοδοχείων που εξειδικεύεται στις εξατομικευμένες προτάσεις ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες κάθε ταξιδιώτη, ετοιμάσαμε αυτόν τον οδηγό για όσα αξίζει να δείτε στην Έδεσσα. Από τους φημισμένους καταρράκτες και το παραδοσιακό Βαρόσι μέχρι το Υπαίθριο Μουσείο Νερού, την αρχαία πόλη στον Λόγγο και τις βυζαντινές εκκλησίες, η πόλη προσφέρεται άνετα για ένα διήμερο. Παρακάτω θα βρείτε τι να δείτε, με ποια σειρά και τι να μην προσπεράσετε.

Στην άκρη του βράχου, εκεί που οι ντόπιοι λένε «το φρύδι της πόλης», ο Εδεσσαίος ποταμός πέφτει στο κενό. Ο μεγαλύτερος καταρράκτης, ο Κάρανος, ρίχνει το νερό του από ύψος περίπου 70 μέτρων, και πίσω του κρύβεται ένα επισκέψιμο σπήλαιο. Είναι το σήμα κατατεθέν και το πιο φημισμένο αξιοθέατο της πόλης.

Γιατί δημιουργήθηκαν μέσα στην πόλη, πώς θα τους πλησιάσετε και πότε αξίζει να πάτε, τα έχουμε συγκεντρώσει σε ξεχωριστό οδηγό: Καταρράκτες Έδεσσας: Ο Κάρανος, το σπήλαιο και ο πλήρης οδηγός.

Ακριβώς δίπλα στο Πάρκο των Καταρρακτών αρχίζει το Βαρόσι, η παραδοσιακή συνοικία της Έδεσσας. Είναι ο μόνος πυρήνας του ιστορικού κέντρου που έχει διασωθεί και υπήρξε η πρώτη χριστιανική συνοικία της πόλης επί Τουρκοκρατίας. Το όνομα «Βαρόσι» ανάγεται στο ιρανικό var, που σημαίνει «οχυρό». Από την ίδια ιρανική ρίζα προέρχεται το ουγγρικό vár, «κάστρο», και από αυτό το város, «πόλη», που πέρασε στο σερβοκροάτικο ως varoš. Στην οθωμανική εποχή ο όρος προσδιόριζε το προάστιο ή τον οικισμό έξω από τα τείχη.

Στα πλακόστρωτα σοκάκια θα δείτε διώροφα σπίτια μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής, με σαχνισιά που προεξέχουν στον δρόμο και ημιυπαίθρια χαγιάτια γύρω από τις αυλές· τα περισσότερα χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα. Μεγάλο μέρος της συνοικίας κάηκε τον Σεπτέμβριο του 1944, όταν οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής πυρπόλησαν τη μισή πόλη σε αντίποινα, λίγες μόλις μέρες πριν από τη λήξη της κατοχής. Σήμερα σώζονται περίπου 85 σπίτια και ο οικισμός προστατεύεται ως διατηρητέος από το 1983.

Ανάμεσα στις λαϊκές κατοικίες ξεχωρίζουν μερικά αρχοντικά που αξίζει να αναζητήσετε: η οικία Γιούσμη, το αρχοντικό Βαλάσα του 1841, η οικία Σκίπη-Φράγκου του 19ου αιώνα και η οικία Τσάμη.

Στο Βαροσιώτικο Αρχοντικό, ένα χαρακτηριστικό μακεδονίτικο σπίτι των τελών του 19ου αιώνα, η ιστορία και ο πολιτισμός της Έδεσσας παρουσιάζονται με τη βοήθεια νέων τεχνολογιών.

Στο Βαρόσι βρίσκεται και ο παλαιός μητροπολιτικός ναός της Έδεσσας, η Κοίμηση της Θεοτόκου: μια βυζαντινή τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική του 14ου αιώνα, με ξυλόγλυπτο τέμπλο και τοιχογραφίες που χρονολογούνται γύρω στο 1380. Παρέμεινε μητροπολιτικός ναός μέχρι το 1955, ενώ πριν την Τουρκοκρατία ήταν αφιερωμένη στην Αγία Σοφία.

Στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο στέκει η εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου, επίσης βυζαντινή του 14ου αιώνα, με λίγες σωζόμενες τοιχογραφίες της περιόδου 1370-1385.

Σε ένα νεοκλασικό αρχοντικό του Βαροσιού στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείο της Έδεσσας. Σε τρεις ορόφους παρουσιάζει την καθημερινή ζωή και τον πολιτισμό των κατοίκων από τον 19ο αιώνα μέχρι τη δεκαετία του 1950· ξεχωρίζει η συλλογή με τις παραδοσιακές αντρικές και γυναικείες φορεσιές των ετών 1880-1920.

Κάτω από τους καταρράκτες, στην παλιά βιομηχανική ζώνη που οι ντόπιοι λένε «περιοχή των Μύλων», απλώνεται το Υπαίθριο Μουσείο Νερού, ένα σύμπλεγμα προβιομηχανικών κτιρίων μοναδικό στην Ελλάδα. Χάρη στις απότομες κλίσεις του εδάφους και την αφθονία του νερού, εδώ λειτουργούσαν αλευρόμυλοι, σησαμοτριβεία, βυρσοδεψεία και κλωστοϋφαντουργεία· στα τέλη του 19ου αιώνα δούλευαν έξι κλωστοϋφαντουργεία με τη δύναμη του νερού, και το τελευταίο υδροκίνητο εργοστάσιο σταμάτησε το 1962.

Δύο σημεία αξίζουν ιδιαίτερη στάση. Στον παλιό νερόμυλο του Γιαννάκη λειτουργεί από το 2001 το πρώτο στην Ελλάδα ενυδρείο ενδημικών ψαριών του γλυκού νερού, μαζί με ερπετάριο όπου θα δείτε αμφίβια, νεροχελώνες και διάφορα είδη φιδιών. Το σησαμοτριβείο Περτσεμλή, που παλιά έβγαζε σησαμέλαιο και ταχίνι, λειτουργεί σήμερα ως «Μύλος της Γεύσης», αφιερωμένος στα τοπικά προϊόντα.

Χαμηλότερα από το Πάρκο των Καταρρακτών, στη θέση Μεγάλος Γκρεμός, στέκει το Κανναβουργείο, ένα υδροκίνητο εργοστάσιο που έφτιαχνε σχοινιά και σπάγκους από ινδική κάνναβη. Η εταιρεία κλωστοϋφαντουργίας ιδρύθηκε το 1908 και το εργοστάσιο χτίστηκε το 1909, ενώ με την κατασκευή και την οργάνωσή του συνδέεται ο Αυστριακός μηχανικός Λεοπόλδος Άιγλ.

Κάτω από τη σημερινή πόλη, μέσα στα εύφορα χωράφια της τοποθεσίας Λόγγος, βρίσκεται η αρχαία Έδεσσα. Οργανώθηκε ως πόλη στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ., σε ένα στρατηγικό φυσικό πέρασμα που συνέδεε την πεδινή με την ορεινή Μακεδονία. Αργότερα, κατά τη ρωμαϊκή εποχή, η διέλευση της Εγνατίας Οδού ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη σημασία της.

Περπατώντας στον χώρο θα δείτε την κεντρική πλακόστρωτη οδό με τις στοές, τη λεγόμενη Via colonnata, το Ωρείον, που έχει ταυτιστεί με δημόσια αποθήκη της πόλης, και τρεις παλαιοχριστιανικές βασιλικές, που χρονολογούνται από τα τέλη του 5ου έως τον 6ο αιώνα. Στην ίδια περιοχή του Λόγγου βρίσκεται και το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας.

Η Έδεσσα δεν κρατά το νερό μόνο στο μεγάλο πάρκο. Στο κέντρο, δίπλα στην αγορά, το Πάρκο των Μικρών Καταρρακτών είναι ένα πεζοδρομημένο, καταπράσινο κομμάτι της πόλης με μικρές γέφυρες πάνω από το ποτάμι, ταβέρνες και καφέ· είναι το πιο ζωντανό σημείο για μια βόλτα, ιδίως για τους νεότερους.

Λίγο πιο πέρα σώζεται η πέτρινη τοξωτή γέφυρα στη θέση Κιουπρί, η οποία χρονολογείται στην όψιμη οθωμανική περίοδο και αποτελεί ένα από τα ιστορικά γεφύρια της πόλης.

Περπατώντας στην πόλη θα συναντήσετε ακόμη τον πέτρινο πύργο του Ρολογιού, φτιαγμένο από πωρόλιθο στις αρχές του 20ού αιώνα, και το Γενί Τζαμί, το μοναδικό από τα εννέα μουσουλμανικά τεμένη της Έδεσσας που σώζεται σήμερα και του οποίου η κατασκευή διατηρείται σχεδόν ακέραιη.

Μην προσπεράσετε τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό: μέσα στα πλατάνια, με την ατμόσφαιρα των δεκαετιών του 1960-70, θεωρείται από τους ντόπιους ένας από τους ομορφότερους της Ελλάδας, ενώ δίπλα του λειτουργεί παραδοσιακό εστιατόριο-καφέ.

Αν θέλετε να δείτε την περιοχή από ψηλά, κατευθυνθείτε στον Ψηλό Βράχο, απ’ όπου η θέα ανοίγει προς τον κάμπο της Έδεσσας. Το σημείο χρησιμοποιείται επίσης ως αφετηρία για πτήσεις με παραπέντε.

Γύρω από την πόλη, το περιαστικό δάσος της Γαβαλιώτισσας και το άλσος Χίλια Πεύκα προσφέρονται για πικνίκ, πεζοπορία και λίγη δροσιά μέσα στη φύση.

Η Έδεσσα είναι και καλή βάση για εξορμήσεις. Μόλις 8 χιλιόμετρα μακριά, ο υγρότοπος της λίμνης του Άγρα φιλοξενεί καλαμιώνες και σπάνια πουλιά· από την περιοχή περνούν τα νερά του Εδεσσαίου, που στη συνέχεια φτάνουν στην πόλη και σχηματίζουν τους καταρράκτες.

Πιο μακριά, περίπου 32 χιλιόμετρα βόρεια, βρίσκονται τα Λουτρά Πόζαρ, με ιαματικές πηγές γύρω στους 37°C που λειτουργούν όλο τον χρόνο. Και αν προτιμάτε το βουνό, ο Παλαιός Άγιος Αθανάσιος, ένα πέτρινο χωριό στα 1.200 μέτρα, απέχει περίπου 33 χιλιόμετρα και βρίσκεται κοντά στο χιονοδρομικό κέντρο Βόρα-Καϊμακτσαλάν.

Η Έδεσσα απέχει περίπου 90 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη και γύρω στα 540 από την Αθήνα, οπότε βολεύει τόσο για ένα Σαββατοκύριακο όσο και για μεγαλύτερη εκδρομή. Η άνοιξη είναι ιδιαίτερη εποχή: τα νερά είναι ορμητικά και ανθίζουν οι περίφημες κερασιές της περιοχής, τα κεράσια Βοδενών.

Για τα αξιοθέατα της πόλης, ο Δήμος Έδεσσας έχει καθιερώσει ενιαίο εισιτήριο που καλύπτει με μία κάρτα μουσεία και σημεία ενδιαφέροντος· πρακτικό αν σκοπεύετε να δείτε αρκετά μέσα σε ένα-δύο εικοσιτετράωρα.

Για τη διαμονή, στην Έδεσσα θα βρείτε ξενοδοχεία και καταλύματα που μπορείτε να ταξινομήσετε ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες σας. Δείτε τις επιλογές διαμονής στην Έδεσσα και διαλέξτε μια βάση για να εξερευνήσετε την πόλη των νερών και την ευρύτερη Πέλλα.