Λευκωσία αξιοθέατα: Τι να δείτε στην πρωτεύουσα της Κύπρου

Η Λευκωσία, η αρχαία Λήδρα, είναι η τελευταία διαιρεμένη πρωτεύουσα της Ευρώπης. Χτισμένη στο εσωτερικό του νησιού και ιστορικά συνδεδεμένη με τον ποταμό Πεδιαίο, κρύβει την ιστορική της καρδιά μέσα σε ενετικά τείχη του 16ου αιώνα με έντεκα προμαχώνες σε σχήμα καρδιάς. Βυζαντινές εκκλησίες, οθωμανικά μνημεία και σύγχρονες πλατείες συνυπάρχουν εκατέρωθεν της Πράσινης Γραμμής, της ζώνης του ΟΗΕ που χωρίζει την πόλη από το 1974. Είναι μια πρωτεύουσα με ανατολίτικο και ευρωπαϊκό αέρα ταυτόχρονα, που ανταμείβει όσους την περπατούν με τα πόδια.

Στην ομάδα της Travelmyth, της μηχανής αναζήτησης διαμονής που ταξινομεί τις προτάσεις ανάλογα με τα ενδιαφέροντα κάθε ταξιδιώτη, ετοιμάσαμε αυτόν τον οδηγό για να εξερευνήσετε τη Λευκωσία με τη σειρά σας. Θα σας ξεναγήσουμε στα ενετικά τείχη και τις πύλες τους, στις βυζαντινές εκκλησίες και στα μουσεία της παλιάς πόλης, στα οθωμανικά μνημεία και στη μοναδική εμπειρία μιας πόλης που ζει εκατέρωθεν της Πράσινης Γραμμής.

Το σήμα κατατεθέν της Λευκωσίας είναι τα μεσαιωνικά της τείχη. Χτίστηκαν από τους Ενετούς τον 16ο αιώνα, γύρω στο 1567, σε κυκλική, αστεροειδή διάταξη με έντεκα προμαχώνες σε σχήμα καρδιάς. Τρεις πύλες άνοιγαν στα τείχη: η Πύλη Αμμοχώστου στα ανατολικά, η Πύλη Πάφου στα δυτικά και η Πύλη Κερύνειας στα βόρεια. Σήμερα τα τείχη ορίζουν το όριο της παλιάς πόλης.

Η Πύλη Αμμοχώστου είναι η πιο σπουδαία από τις τρεις πύλες των ενετικών τειχών. Αρχικά ήταν γνωστή ως Πόρτα Τζουλιάνα, προς τιμήν του μηχανικού Giulio Savorgnano που σχεδίασε τα τείχη τον 16ο αιώνα. Στο εσωτερικό της διαθέτει ένα εντυπωσιακό αψιδωτό πέρασμα με θολωτό δωμάτιο. Μετά την αναστήλωσή της, στεγάζει πλέον το Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Λευκωσίας και φιλοξενεί εκθέσεις και εκδηλώσεις.

Στην καρδιά της πόλης, δίπλα στα ενετικά τείχη και την ξηρά τάφρο, βρίσκεται η ανανεωμένη Πλατεία Ελευθερίας. Την ανάπλασή της ανέλαβε το παγκοσμίου φήμης αρχιτεκτονικό γραφείο Zaha Hadid Architects, που τη μεταμόρφωσε σε έναν σύγχρονο δημόσιο χώρο με καμπυλωτές ράμπες, κήπους και υδάτινα στοιχεία. Η πλατεία σχεδιάστηκε ώστε να εξασφαλίζει ανοιχτή θέα προς τα τείχη και να συνδέει την παλιά πόλη με τις νεότερες συνοικίες.

Η οδός Λήδρας είναι η κεντρική εμπορική αρτηρία της παλιάς Λευκωσίας, ένας πολυσύχναστος πεζόδρομος με καταστήματα, καφέ και εστιατόρια. Από το 1963 έως το 2008 η οδός ήταν κομμένη στα δύο στο σημείο της Πράσινης Γραμμής, καθώς αποτελούσε το στρατιωτικοποιημένο όριο ανάμεσα στο βόρειο και το νότιο τμήμα της πόλης· σήμερα στην οδό λειτουργεί σημείο διέλευσης πεζών προς το βόρειο τμήμα.

Πάνω στη Λήδρα βρίσκεται και ο Πύργος Σιακόλα, το ψηλότερο κτίριο της παλιάς πόλης, με έντεκα ορόφους. Στον τελευταίο όροφο λειτουργεί μουσείο-παρατηρητήριο με πανοραμική θέα στην ελεύθερη και την κατεχόμενη Λευκωσία.

Λίγα βήματα από την οδό Λήδρας, η Λαϊκή Γειτονιά είναι μια αποκατεστημένη συνοικία που διατηρεί τον παραδοσιακό χαρακτήρα της παλιάς Λευκωσίας. Στα στενά της σοκάκια θα βρείτε δείγματα της παραδοσιακής αστικής αρχιτεκτονικής, εργαστήρια μικρών τεχνών, καταστήματα με τοπικά προϊόντα και καφενεία. Είναι από τα καλύτερα σημεία για να νιώσετε τον παλμό της παλιάς πόλης και να αγοράσετε κυπριακά αναμνηστικά.

Το στοιχείο που καθορίζει την ταυτότητα της Λευκωσίας είναι η Πράσινη Γραμμή, η νεκρή ζώνη υπό την επιτήρηση του ΟΗΕ που χωρίζει την πόλη στα δύο. Χαράχτηκε για πρώτη φορά το 1963, μετά τις διακοινοτικές συγκρούσεις, όταν ο τότε Βρετανός στρατηγός Γιανγκ τη σημείωσε πάνω στον χάρτη με ένα πράσινο μολύβι. Το 1964 εγκαταστάθηκε στην Κύπρο η Ειρηνευτική Δύναμη του ΟΗΕ, ενώ μετά τα γεγονότα του 1974 η σημερινή νεκρή ζώνη διαμορφώθηκε κατά μήκος των γραμμών κατάπαυσης του πυρός και εκτείνεται σε μήκος περίπου 180 χιλιομέτρων σε όλο το νησί.

Περπατώντας παράλληλα με τη γραμμή στην παλιά πόλη, θα δείτε συρματοπλέγματα, οδοφράγματα και ερειπωμένα κτίρια δίπλα σε αναστηλωμένες γειτονιές που ξαναζωντάνεψαν τα τελευταία χρόνια. Στην ανατολική άκρη, δίπλα στο οδόφραγμα του Αγίου Κασσιανού, στέκει η ομώνυμη εκκλησία του 15ου αιώνα.

Μέσα στον χώρο των κεντρικών φυλακών της Λευκωσίας βρίσκονται τα Φυλακισμένα Μνήματα, ένας τόπος μνήμης για τον απελευθερωτικό αγώνα των Κυπρίων. Εδώ έχουν ταφεί ο Καραολής, ο Δημητρίου και άλλοι αγωνιστές που εκτελέστηκαν κατά τη διάρκεια του αγώνα ενάντια στη βρετανική διοίκηση.

Ο χώρος έχει διαμορφωθεί σε επισκέψιμο μνημείο και αποτελεί μία από τις πιο φορτισμένες στάσεις σε μια περιήγηση στην πόλη. Επειδή βρίσκεται εντός του συγκροτήματος των Κεντρικών Φυλακών, καλό είναι να ελέγξετε τις συνθήκες πρόσβασης πριν από την επίσκεψη.

Στην πλατεία της Αρχιεπισκοπής, εντός των τειχών, δεσπόζει ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Ιωάννη. Χτίστηκε το 1662 σε φραγκοβυζαντινό ρυθμό και το εσωτερικό του καλύπτεται από τοιχογραφίες του 18ου αιώνα που έχουν διασωθεί στο σύνολό τους.

Στον ίδιο περίβολο στεγάζεται το Βυζαντινό Μουσείο του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, με μια πλούσια συλλογή εικόνων και θρησκευτικής τέχνης που καλύπτει αιώνες βυζαντινής παράδοσης. Μαζί, ο ναός και το μουσείο συνθέτουν το θρησκευτικό και ιστορικό κέντρο της παλιάς πόλης.

Η Παναγία Φανερωμένη είναι μία από τις μεγαλύτερες ορθόδοξες εκκλησίες της Λευκωσίας, χτισμένη το 1872. Στο εσωτερικό της φυλάσσεται ένα μαρμάρινο μαυσωλείο αφιερωμένο στους κληρικούς που εκτελέστηκαν το 1821. Δίπλα της στέκει το επιβλητικό νεοκλασικό Παρθεναγωγείο Φανερωμένης, ένα ιστορικό σχολικό κτίριο του 1857, ενώ η ομώνυμη πλατεία και τα γύρω σοκάκια σφύζουν από ζωή με μαγαζιά και καφενεία.

Στη βορειοανατολική γωνιά της παλιάς πόλης, η Παναγία Χρυσαλινιώτισσα θεωρείται ο παλαιότερος ορθόδοξος ναός εντός των τειχών. Τη σημερινή της μορφή τη χρωστά στα μέσα του 15ου αιώνα, στην Ελένη Παλαιολογίνα, σύζυγο του Φράγκου βασιλιά Ιωάννη Β΄, ενώ είναι γνωστή για την πλούσια συλλογή παλιών και σπάνιων εικόνων της. Η εκκλησία έδωσε και το όνομά της στην ομώνυμη γειτονιά.

Το Αρχιεπισκοπικό Μέγαρο, στην πλατεία Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, είναι το θρησκευτικό κέντρο της Κύπρου. Το νέο μέγαρο χτίστηκε το 1960 σε νεοβυζαντινό ρυθμό, ενώ δίπλα του σώζεται η Παλιά Αρχιεπισκοπή, ένα διώροφο κτήριο του 18ου αιώνα· στην πλατεία δεσπόζει το άγαλμα του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄.

Στην Παλιά Αρχιεπισκοπή στεγάζεται το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου, που ιδρύθηκε το 1937 και φυλάσσει πάνω από πέντε χιλιάδες αντικείμενα λαϊκής τέχνης, ενώ στην ίδια πλατεία βρίσκεται το Μουσείο Αγώνος, αφιερωμένο στον Εθνικό Απελευθερωτικό Αγώνα 1955–1959 κατά της βρετανικής κυριαρχίας.

Το Κυπριακό Μουσείο είναι το μεγαλύτερο και αρχαιότερο αρχαιολογικό μουσείο του νησιού. Ιδρύθηκε το 1882 και το σημερινό του κτίριο άρχισε να χτίζεται το 1908. Οι συλλογές του ξεδιπλώνουν την ιστορία της Κύπρου από τη Νεολιθική έως την Πρώιμη Βυζαντινή περίοδο, τον 7ο αιώνα, με κεραμικά, χρυσά κοσμήματα, γλυπτά και ευρήματα από τους βασιλικούς τάφους της Σαλαμίνας. Ανάμεσα στα σημαντικότερα εκθέματα ξεχωρίζει το άγαλμα της Αφροδίτης των Σόλων.

Στη Λαϊκή Γειτονιά, μέσα σε ένα συγκρότημα αποκατεστημένων ιστορικών κτιρίων, το Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο αφηγείται την ιστορία της ίδιας της Λευκωσίας. Ιδρύθηκε το 1984 και το 1991 τιμήθηκε ως Ευρωπαϊκό Μουσείο της Χρονιάς. Οι εκθέσεις του παρακολουθούν την κοινωνική και ιστορική εξέλιξη της πόλης από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα και προσφέρουν ένα εξαιρετικό σημείο αναφοράς για να κατανοήσετε όσα βλέπετε γύρω σας.

Για τους λάτρεις της τέχνης, η Πινακοθήκη Λεβέντη (A.G. Leventis Gallery) είναι υποχρεωτική στάση. Στεγάζει μια συλλογή με περισσότερα από οκτακόσια έργα Κυπρίων και Ευρωπαίων καλλιτεχνών, ανάμεσά τους ονόματα όπως ο Renoir, ο Canaletto, ο Signac, ο Monet και ο Chagall. Είναι μια σπάνια ευκαιρία να δείτε ευρωπαϊκή ζωγραφική υψηλού επιπέδου στο κέντρο της Λευκωσίας.

Ένα από τα ωραιότερα δείγματα κυπριακής αστικής αρχιτεκτονικής του 18ου αιώνα είναι το Αρχοντικό Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου, στην οδό Πατριάρχου Γρηγορίου. Ήταν το σπίτι του δραγουμάνου Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου, του διερμηνέα ανάμεσα στον χριστιανικό πληθυσμό και την οθωμανική διοίκηση, που έζησε εδώ ανάμεσα στο 1793 και το 1808.

Το διώροφο αρχοντικό χρονολογείται στα τέλη του 18ου αιώνα και από το 1987 λειτουργεί ως Εθνολογικό Μουσείο, ενώ το 1988 τιμήθηκε με το βραβείο Europa Nostra.

Στην καρδιά της παλιάς πόλης, στην περιοχή Ομεριέ, βρίσκεται το ομώνυμο τζαμί μαζί με το οθωμανικό χαμάμ. Το χαμάμ Ομεριέ έχει αποκατασταθεί και εξακολουθεί να λειτουργεί, προσφέροντας μια ζωντανή γεύση από την οθωμανική κληρονομιά της πόλης. Το σύμπλεγμα είναι ένα από τα πιο ατμοσφαιρικά σημεία στη νότια, ελεύθερη πλευρά της Λευκωσίας.

Στο βόρειο τμήμα της πόλης, το οποίο παραμένει υπό τουρκική κατοχή από το 1974, βρίσκονται δύο από τα πιο εντυπωσιακά μνημεία της παλιάς Λευκωσίας. Το Σελιμιγιέ Τζαμί ήταν αρχικά ο γοτθικός καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας· μετά την οθωμανική κατάκτηση του 16ου αιώνα μετατράπηκε σε τζαμί και απέκτησε τους δύο ψηλούς μιναρέδες που δεσπόζουν στον ορίζοντα.

Λίγο πιο πέρα, το Μπουγιούκ Χαν είναι το μεγαλύτερο καραβανσεράι της Κύπρου, χτισμένο από τους Οθωμανούς το 1572, με μια μεγάλη εσωτερική αυλή και ένα μικρό οκταγωνικό μεστζίτ, χώρο προσευχής πάνω από κρήνη για τις τελετουργικές πλύσεις, στο κέντρο της. Και τα δύο μνημεία αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της πόλης.

Η Λευκωσία κρύβει και πολλά ακόμη σημεία που αξίζουν μια στάση. Η Πύλη Πάφου, η δυτική πύλη των τειχών, στέκει απέναντι από τον προμαχώνα Ρόκκα. Η μεσαιωνική Καστελιώτισσα, μια αίθουσα κοντά στον χώρο του παλιού βασιλικού παλατιού, και το Αρχοντικό Αξιοθέας, ένα αρχοντικό του 18ου αιώνα που σήμερα στεγάζει το Πολιτιστικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Κύπρου, μαρτυρούν την πλούσια ιστορία της πόλης.

Το Παγκύπριο Γυμνάσιο, που ιδρύθηκε το 1812, φιλοξενεί αρχαιολογικές και νομισματικές συλλογές, ενώ το Δημοτικό Κέντρο Τεχνών φέρνει τη σύγχρονη τέχνη στο ιστορικό κέντρο.

Κοντά στα τείχη θα δείτε το Άγαλμα της Ελευθερίας και το ιστορικό Υδραγωγείο, ενώ οι εμπορικές οδοί Εθνάρχου Μακαρίου και Στασικράτους, με περιορισμένη κυκλοφορία, είναι η σύγχρονη «περαντζάδα» της πόλης, με καφέ και καταστήματα. Για μια πράσινη ανάσα, το Γραμμικό Πάρκο Πεδιαίου προσφέρει διαδρομές για περπάτημα και ποδήλατο κατά μήκος της κοίτης του ποταμού.

Το πλησιέστερο αεροδρόμιο στη Λευκωσία είναι εκείνο της Λάρνακας, σε απόσταση περίπου 50 χιλιομέτρων, με σύνδεση οδικώς σε περίπου 45 έως 60 λεπτά· η μεταφορά γίνεται με λεωφορείο ή ταξί, ενώ εναλλακτικά μπορείτε να προσγειωθείτε στο αεροδρόμιο της Πάφου.

Η πόλη γυρίζεται άνετα με τα πόδια, καθώς τα περισσότερα αξιοθέατα αυτού του οδηγού βρίσκονται μέσα στα τείχη· δύο ημέρες αρκούν για μια ολοκληρωμένη περιήγηση. Η διέλευση πεζών προς το βόρειο τμήμα γίνεται από συγκεκριμένα σημεία, όπως αυτό της οδού Λήδρας.

Καλύτερες εποχές για επίσκεψη είναι η άνοιξη και το φθινόπωρο, όταν οι θερμοκρασίες στην πεδιάδα είναι πιο ήπιες. Αν θέλετε να επεκτείνετε την εκδρομή σας, δύο δημοφιλείς ημερήσιες αποδράσεις είναι η Ιερά Μονή Μαχαιρά, ένα μοναστήρι του 12ου αιώνα περίπου 40 χιλιόμετρα νότια, και το παραδοσιακό χωριό Φικάρδου, κηρυγμένο Αρχαίο Μνημείο. Για τη διαμονή σας στη Λευκωσία, η Travelmyth ταξινομεί τις επιλογές ανάλογα με τα ενδιαφέροντά σας.