Λίμνη Κερκίνη αξιοθέατα: Πελεκάνοι, νεροβούβαλα και βαρκάδα στον υγρότοπο

Στις Σέρρες, ο Στρυμόνας πλάταινε κάθε χειμώνα και πλημμύριζε τον κάμπο. Το 1932 χτίστηκε ένα φράγμα για να τον συγκρατήσει, και έτσι γεννήθηκε μια τεχνητή λίμνη. Σχεδόν έναν αιώνα μετά, η Κερκίνη μετράει πάνω από 300 είδη πουλιών και τον μεγαλύτερο πληθυσμό νεροβούβαλων στην Ελλάδα. Το πρωί, παραδοσιακές ξύλινες βάρκες, οι πλάβες, γλιστρούν ανάμεσα στους αργυροπελεκάνους, ένα από τα μεγαλύτερα πουλιά γλυκού νερού και ένα είδος ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για την προστασία της φύσης.

Στην ομάδα της Travelmyth, της μηχανής αναζήτησης διαμονής που εξειδικεύεται στις εξατομικευμένες προτάσεις ανάλογα με τα ενδιαφέροντα κάθε χρήστη, ετοιμάσαμε αυτόν τον οδηγό για όσα αξίζει να δείτε στη Λίμνη Κερκίνη. Δεν είναι μια λίμνη που τη βλέπετε από ψηλά και φεύγετε. Είναι ένας ολόκληρος υγρότοπος με πουλιά, βουβάλια, ένα δάσος που πλημμυρίζει, γραφικά χωριά στις όχθες και βουνά ολόγυρα. Παρακάτω θα βρείτε τι να δείτε, πότε να έρθετε και πώς να κινηθείτε.

Η Κερκίνη δεν υπήρχε πάντα. Το 1932 κατασκευάστηκε φράγμα στον Στρυμόνα, με σκοπό να ανασχέσει τις πλημμύρες, να συγκρατήσει τις φερτές ύλες του ποταμού και να αρδεύσει την πεδιάδα των Σερρών. Το 1982, καθώς οι φερτές ύλες μείωναν τη χωρητικότητά της, κατασκευάστηκε νέο φράγμα.

Σήμερα η έκτασή της αλλάζει με τις εποχές, από περίπου 55 έως 72 τετραγωνικά χιλιόμετρα, και τροφοδοτείται κυρίως από τα νερά του Στρυμόνα. Είναι ένας από τους σημαντικότερους υγρότοπους Ραμσάρ της Ελλάδας και ανήκει στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000. Ο πυρήνας του Εθνικού Πάρκου εκτείνεται από τη λίμνη κατά μήκος του Στρυμόνα μέχρι τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, ενώ μια ευρύτερη ζώνη περικλείει τα βουνά Μπέλες, Κρούσια και Μαυροβούνι.

Μια λεπτομέρεια για τους σινεφίλ: ο Θόδωρος Αγγελόπουλος γύρισε εδώ σκηνές από «Το Μετέωρο Βήμα του Πελαργού» (1991), στον Στρυμόνα και κοντά στη Βυρώνεια. Αργότερα, για «Το Λιβάδι που Δακρύζει» (2004), στήθηκε στην περιοχή ένα σκηνικό-χωριό που το σκέπασαν τα νερά της λίμνης.

Αν έρθετε στην Κερκίνη για έναν λόγο, είναι τα πουλιά. Έχουν καταγραφεί εδώ περισσότερα από 300 είδη: 137 φωλιάζουν, 134 διαχειμάζουν και 163 χρησιμοποιούν τον υγρότοπο ως ενδιάμεσο σταθμό στη μετανάστευσή τους.

Το σήμα κατατεθέν της λίμνης είναι ο αργυροπελεκάνος, ένα από τα μεγαλύτερα πουλιά γλυκού νερού στον κόσμο και ένα είδος ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για την προστασία της φύσης, όπως και η λαγγόνα. Εκατοντάδες αργυροπελεκάνοι χρησιμοποιούν την Κερκίνη όλο τον χρόνο και το είδος αναπαράγεται στις τεχνητές εξέδρες και νησίδες της λίμνης. Τον χειμώνα αποκτούν το πλήρες γαμήλιο φτέρωμά τους, με το ράμφος να βάφεται πορτοκαλοκόκκινο. Από την άνοιξη έως το φθινόπωρο εμφανίζεται και ο ροδοπελεκάνος.

Το φθινόπωρο και τον χειμώνα φτάνουν χιλιάδες φλαμίνγκο για να ξεχειμωνιάσουν, μαζί με αγριόχηνες και πάπιες. Οι περισσότεροι πελεκάνοι μαζεύονται στο νότιο τμήμα της λίμνης, κοντά στο φράγμα και στο λιμανάκι του Λιθότοπου. Η καλύτερη εποχή για παρατήρηση είναι ο Μάιος και ο Ιούνιος, όταν τα περισσότερα πουλιά μεγαλώνουν τα μικρά τους, αλλά και οι ψυχροί μήνες για τα μεγάλα σμήνη.

Γύρω από τη λίμνη ζει ο μεγαλύτερος πληθυσμός νεροβούβαλων στην Ελλάδα. Είναι μεγάλα, σκούρα και ήρεμα ζώα, απόγονοι του ασιατικού νεροβούβαλου, που βόσκουν ελεύθερα στις όχθες και βυθίζονται νωχελικά στα ρηχά.

Η παρουσία τους δεν είναι διακοσμητική. Το βόσκημά τους κρατά ανοιχτά τα υγρά λιβάδια όπου τρέφονται και φωλιάζουν ερωδιοί και άλλα πουλιά. Το γάλα τους, εξάλλου, δίνει την πρώτη ύλη για τα τοπικά γλυκά και τυριά. Σύμφωνα με μια τοπική παράδοση, οι πρόγονοί τους έφτασαν εδώ μεταφέροντας μέσω του Στρυμόνα τις προμήθειες του στρατού του Ξέρξη, μια ιστορία που λέγεται, χωρίς να τεκμηριώνεται.

Ο καλύτερος τρόπος να γνωρίσετε τη λίμνη είναι από μέσα. Οι πλάβες είναι παραδοσιακές ξύλινες βάρκες, χωρητικότητας περίπου δέκα ατόμων, που χρησιμοποιούνται τόσο για ψάρεμα όσο και για περιηγήσεις στη λίμνη. Από τα λιμανάκια της Κερκίνης, του Μανδρακίου και του Λιθότοπου ξεκινούν βαρκάδες με πλάβα, μηχανοκίνητο πλοιάριο, κανό ή καγιάκ.

Η διάρκεια και το κόστος της βαρκάδας διαφέρουν ανάλογα με τη διαδρομή και τον βαρκάρη, γι' αυτό είναι καλύτερο να τα επιβεβαιώσετε πριν από την επίσκεψη. Επιλέξτε νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα, για το καλύτερο φως και τα πιο ζωντανά πουλιά.

Στο βορειοανατολικό άκρο της λίμνης απλώνεται το παρόχθιο δάσος, η «καρδιά» του υγρότοπου. Είναι γεμάτο ιτιές, και αλλάζει εντελώς μέσα στον χρόνο: όταν η στάθμη της λίμνης ανεβαίνει, το νερό σκεπάζει τις ρίζες των δέντρων, ενώ όταν υποχωρεί αποκαλύπτεται το έδαφος του δάσους και η περιοχή θυμίζει καταπράσινο λιβάδι.

Το καλοκαίρι, η επιφάνεια της λίμνης γεμίζει νούφαρα. Είναι από τις πιο φωτογραφημένες εικόνες της Κερκίνης και ο λόγος που πολλοί επισκέπτονται τον υγρότοπο εκτός της εποχής των πουλιών.

Το χωριό Κερκίνη είναι το κεντρικότερο σημείο της περιοχής και η συνηθισμένη αφετηρία για τις βαρκάδες. Εδώ λειτουργεί, αδιάλειπτα από το 1997, το Κέντρο Πληροφόρησης του Υγροτόπου, όπου μπορείτε να ενημερωθείτε για το οικοσύστημα και να προμηθευτείτε δωρεάν χάρτες και υλικό.

Το Εθνικό Πάρκο σήμερα το διαχειρίζεται η αρμόδια Μονάδα Διαχείρισης του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), που έχει εδώ το παράρτημά της. Πριν ξεκινήσετε τον γύρο της λίμνης, μια στάση στο Κέντρο σάς βοηθά να καταλάβετε τι ακριβώς βλέπετε.

Χτισμένα αμφιθεατρικά σε υψόμετρο περίπου 400 μέτρων, στους πρόποδες του όρους Μπέλες, τα Άνω Πορόια αγναντεύουν τη λίμνη. Στην πέτρινη πλατεία τους δεσπόζουν αιωνόβια πλατάνια και βρύσες με τρεχούμενο νερό, ένα δροσερό αντίβαρο στη ζέστη του κάμπου.

Στο χωριό και γύρω από αυτό λειτουργούν ταβέρνες με πέστροφα, που εκτρέφεται σε τοπικό ιχθυοτροφείο. Από εδώ ξεκινούν και πολλές διαδρομές πεζοπορίας προς το όρος Μπέλες που περιβάλλει το χωριό. Αν ψάχνετε διαμονή στο πιο ορεινό κομμάτι της περιοχής, στα Άνω Πορόια υπάρχουν καταλύματα με θέα στη λίμνη και το δάσος.

Στις νότιες όχθες της λίμνης βρίσκεται ο Λιθότοπος, το χωριό όπου κατασκευάστηκε το πρώτο φράγμα το 1932 και αργότερα το νέο φράγμα, που ολοκληρώθηκε το 1982. Είναι ένα από τα καλύτερα σημεία για να δείτε από κοντά το φράγμα και, τον χειμώνα, τους πελεκάνους που μαζεύονται στο νότιο άκρο.

Από τον Λιθότοπο ξεκινούν επίσης βαρκάδες, ενώ εδώ λειτουργεί και γραφείο προώθησης οικοτουρισμού. Είναι ένα βολικό σημείο αναφοράς αν φτάνετε στη λίμνη από την πλευρά των Σερρών.

Γύρω από τη λίμνη απλώνεται ένα δαχτυλίδι μικρών χωριών, καθένα με τη δική του θέα στο νερό. Τα Κάτω Πορόια είναι το γειτονικό χωριό των Άνω Πορόων, ενώ το Μανδράκι είναι χτισμένο στη βόρεια όχθη και έχει το δικό του λιμανάκι για βαρκάδες.

Στον ίδιο κύκλο, στη Λιβαδιά, στη Ροδόπολη και στα Χρυσοχώραφα, θα βρείτε ντόπια προϊόντα και ήσυχες ταβέρνες. Δεν χρειάζεται να τα δείτε όλα: ο γύρος της λίμνης τα συνδέει και μπορείτε να σταματήσετε όπου σας τραβήξει το τοπίο.

Στη Βυρώνεια λειτουργεί το Δημοτικό Ενυδρείο, το πρώτο ενυδρείο γλυκού νερού που άνοιξε στην Ελλάδα, ήδη από το 1998. Στεγάζεται σε πρώην αποθήκες του ΟΣΕ και φιλοξενεί περίπου 27 είδη της τοπικής ιχθυοπανίδας, όπως γουλιανό, γριβάδι και χέλι.

Λίγο πιο πέρα στέκει ο παλιός σιδηροδρομικός σταθμός της Βυρώνειας. Το καλοκαίρι του 1913, στη διάρκεια του Β' Βαλκανικού Πολέμου, ο σταθμός υπήρξε έδρα του ελληνικού στρατηγείου: εκεί, κάτω από τα πλατάνια, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος και ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος καθόρισαν τις ελληνικές θέσεις για το τέλος των εχθροπραξιών. Η Συνθήκη Ειρήνης με τη Βουλγαρία υπογράφηκε λίγο αργότερα στο Βουκουρέστι. Σήμερα ο χώρος στεγάζει ένα καφενείο-μεζεδοπωλείο.

Πάνω από το χωριό Ακριτοχώρι βρίσκεται το Ιερό Ησυχαστήριο Τιμίου Προδρόμου. Τα κτίσματά του είναι σχεδιασμένα σε αγιορείτικα πρότυπα και προσφέρουν μια από τις πιο όμορφες θέες της περιοχής: ολόκληρος ο υγρότοπος, η λίμνη και ο κάμπος των Σερρών απλώνονται μπροστά σας.

Η Κερκίνη δεν είναι μόνο νερό. Την περιβάλλουν τρία βουνά: το όρος Μπέλες, τα Κρούσια και το Μαυροβούνι. Ανήκουν στην περιφερειακή ζώνη του Εθνικού Πάρκου και είναι ιδανικά για πεζοπορία και ποδηλασία, ειδικά την άνοιξη με τα αγριολούλουδα.

Μπορείτε να κάνετε τον γύρο της λίμνης με αυτοκίνητο, αλλά αξίζει να τον ζήσετε πιο αργά. Στα χωμάτινα μονοπάτια και τα αναχώματα γίνεται ποδηλασία, ενώ από τα λιμανάκια της Κερκίνης και του Λιθότοπου οργανώνονται διαδρομές με άλογα γύρω από τη λίμνη. Μην ξεχάσετε τα κιάλια σας, όπου κι αν σταματήσετε, κάτι θα πετάει.

Η κουζίνα της Κερκίνης γυρίζει γύρω από δύο πράγματα: το βουβάλι και το ψάρι της λίμνης. Στις ταβέρνες των χωριών θα βρείτε βουβαλίσιο κρέας, ψητό ή κοκκινιστό, αλλά και γριβάδι και γουλιανό, ψάρια γλυκού νερού της περιοχής.

Το βουβαλίσιο γάλα είναι ο μυστικός πρωταγωνιστής. Από αυτό φτιάχνονται τοπικά τυριά και τα γλυκά της περιοχής, με πιο χαρακτηριστικό το καζάν ντιπί. Αν ψάχνετε πού να φάτε, οι ταβέρνες στα Άνω και Κάτω Πορόια και στα χωριά γύρω από τη λίμνη σερβίρουν ντόπια πιάτα σε λογικές τιμές.

Η Λίμνη Κερκίνη απέχει περίπου 40 χιλιόμετρα από τις Σέρρες και γύρω στα 100 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη. Φτάνετε εύκολα με αυτοκίνητο, είτε μέσω Λιθότοπου είτε μέσω Σιδηροκάστρου, Νέου Πετριτσίου και Βυρώνειας.

Η λίμνη αλλάζει πρόσωπο σε κάθε εποχή: άνοιξη για τη μετανάστευση και τα αγριολούλουδα, καλοκαίρι για τα νούφαρα, φθινόπωρο και χειμώνας για τα φλαμίνγκο και τα μεγάλα σμήνη. Για διαμονή δίπλα στο νερό, στην Κερκίνη υπάρχουν καταλύματα που ταξινομούνται ανάλογα με τα χαρακτηριστικά που σας ενδιαφέρουν. Αν θέλετε να συνδυάσετε την επίσκεψη, κοντά βρίσκονται το οχυρό Ρούπελ και τα ιαματικά λουτρά του Αγκίστρου.