7,258,491 ξενοδοχείασε 60 κατηγορίες
Από τις πράσινες πλαγιές του Ταϋγέτου στη βόρεια Μεσσηνία ως το ακρωτήριο Ταίναρο, η Μάνη απλώνεται στις δύο πλευρές μιας ολόκληρης χερσονήσου: τη Μεσσηνιακή στη δυτική/βορειοδυτική πλευρά και τη Λακωνική στα νότια και ανατολικά. Με καστροπολιτείες και πυργόσπιτα, ψαροχώρια στο κύμα, εντυπωσιακά σπήλαια και το νοτιότερο άκρο της ηπειρωτικής Ελλάδας, η Μάνη χωράει τόσα αξιοθέατα, ώστε ένα διήμερο μετά βίας φτάνει για τη μία της πλευρά.
Στην Travelmyth, τη μηχανή αναζήτησης που ταξινομεί τις επιλογές διαμονής με βάση τα ενδιαφέροντα και τις προτιμήσεις των ταξιδιωτών, ετοιμάσαμε αυτόν τον οδηγό για όσους ψάχνετε τι αξίζει να δείτε στη Μάνη. Θα βρείτε τα αξιοθέατα της Μεσσηνιακής και της Λακωνικής Μάνης ομαδοποιημένα ανά περιοχή, μαζί με πρακτικές οδηγίες για το πώς θα τα συνδυάσετε σε ένα διήμερο, ένα τριήμερο ή μια ολόκληρη εβδομάδα.
Η Μάνη είναι η μεσαία από τις τρεις χερσονήσους της νότιας Πελοποννήσου. Δυτικά τη βρέχει ο Μεσσηνιακός κόλπος και ανατολικά ο Λακωνικός. Έχει συνολικό μήκος 75 χιλιόμετρα και μέγιστο πλάτος 28 χιλιόμετρα, ενώ η συνολική της έκταση φθάνει τα 1.800 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Σπονδυλική στήλη της χερσονήσου είναι το όρος Ταΰγετος, με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία περίπου στα 2.405 μέτρα. Διοικητικά, η Μάνη μοιράζεται σε δύο δήμους: ο Δήμος Δυτικής Μάνης ανήκει στην Περιφερειακή Ενότητα Μεσσηνίας και ο Δήμος Ανατολικής Μάνης στην Περιφερειακή Ενότητα Λακωνίας, απ' όπου και τα δύο γνωστά ονόματα, Μεσσηνιακή και Λακωνική Μάνη.
Θα ακούσετε και κάποιες παραδοσιακές υποδιαιρέσεις, που δεν είναι ακριβή διοικητικά όρια αλλά βοηθούν να καταλάβετε το τοπίο. Η Έξω Μάνη, βορειότερα, ταυτίζεται με τη Μεσσηνιακή Μάνη. Η Μέσα Μάνη ορίζεται από τον αυχένα του Ταϋγέτου, τον Σαγγιά, και εκτείνεται ως το ακρωτήριο Ταίναρο· χωρίζεται κατά μήκος της κορυφογραμμής σε Ανατολική (προσηλιακή) Μάνη, που βλέπει τον Λακωνικό κόλπο, και Δυτική (αποσκιερή) Μάνη, που βλέπει τον Μεσσηνιακό. Η ανατολική πλευρά αναφέρεται συχνά και ως Κάτω Μάνη.
Το όνομα «Μάνη» θεωρείται φυσική μετεξέλιξη της μεσαιωνικής ονομασίας της περιοχής, που ήταν «Μαΐνη» ή «Μαϊνή». Η περιοχή έχει έντονη ιστορική ταυτότητα: η Μάνη δεν υποτάχθηκε άμεσα στους Οθωμανούς, ενώ η Φιλική Εταιρεία τη θεωρούσε την πιο ασφαλή αφετηρία για τον ξεσηκωμό της Επανάστασης. Παράλληλα, ο βαθιά ριζωμένος νόμος του γδικιωμού, της βεντέτας, ώθησε οικογένειες να χωριστούν, κάτι που σημάδεψε και την περίφημη αρχιτεκτονική των πύργων.
Πριν ξεκινήσετε, βοηθάει να βάλετε τα αξιοθέατα σε μια νοητή σειρά. Στο βόρειο άκρο, αμέσως μετά την Καλαμάτα, ξεκινάει η Μεσσηνιακή (Έξω) Μάνη με τις Κιτριές, την Καρδαμύλη, τη Στούπα και τον Άγιο Νικόλαο. Συνεχίζοντας νότια κατά μήκος της δυτικής ακτής περνάτε στη Λακωνική πλευρά, με το Οίτυλο, το Λιμένι και την Αρεόπολη στον κεντρικό άξονα, και λίγο πιο κάτω τα Σπήλαια Διρού.
Στον βαθύ νότο συναντάτε τον Μέζαπο, τη Βάθεια, τον Γερολιμένα, το Πόρτο Κάγιο και, στο νοτιότερο σημείο, το ακρωτήριο Ταίναρο. Στην ανατολική ακτή απλώνονται ο Κότρωνας, η Κοκκάλα και η Λάγια, ενώ βορειότερα δεσπόζει το Γύθειο, η μεγάλη πύλη της Λακωνικής Μάνης. Όλα αυτά τα σημεία θα τα δείτε αναλυτικά πιο κάτω.
Η Μεσσηνιακή Μάνη, η Έξω Μάνη, είναι το πιο πράσινο κομμάτι της χερσονήσου: οι κατάφυτες πλαγιές του Ταϋγέτου φτάνουν σχεδόν ως τη θάλασσα. Για αιώνες ο τόπος ήταν σαγηνευτικά άγριος, με πειρατές, λήσταρχους και αιματηρές βεντέτες· σήμερα συγκεντρώνει μερικές από τις πιο φημισμένες παραλίες και τα πιο αγαπημένα παραθαλάσσια χωριά της Μάνης.
Η Καρδαμύλη βρίσκεται στις ανατολικές ακτές του Μεσσηνιακού κόλπου, σε υψόμετρο 20 μέτρων, και απέχει περίπου 36-38 χιλιόμετρα από την Καλαμάτα. Είναι μικρό χωριό, σύμφωνα με την απογραφή του 2021 απογράφηκαν 332 κάτοικοι, αλλά με βαθιά ιστορία: το όνομά της αναφέρεται ήδη στα χρόνια του Ομήρου, στην Ιλιάδα, ως η πρώτη από τις «επτά ευνομούμενες και καλώς κατοικούμενες πόλεις» που υποσχέθηκε ο Αγαμέμνονας στον Αχιλλέα για να τον εξευμενίσει και να τον φέρει πίσω στη μάχη.
Λίγα μόλις μέτρα χωρίζουν την παλιά πόλη από τη νεότερη. Στην Παλιά (Πάνω) Καρδαμύλη δεσπόζει το οχυρό συγκρότημα των Μούρτζινων-Τρουπάκηδων, και εκεί ξεχωρίζει ο πύργος του Μούρτζινου, του τελευταίου μανιάτη καπετάνιου, που λειτουργεί σήμερα ως μουσείο. Στο συγκρότημα διακρίνονται διαφορετικές οικοδομικές φάσεις, από τον 17ο αιώνα έως και τις αρχές του 19ου. Συνολικά η Καρδαμύλη έχει χαρακτηριστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού «τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους».
Η Καρδαμύλη συνδέεται και με έναν μεγάλο φιλέλληνα. Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ (Λονδίνο, 1915 - Ντάμπλτον, 2011), Βρετανός συγγραφέας, λόγιος και στρατιώτης, έγραψε το βιβλίο «Mani, Travels in the Southern Peloponnese» (1958), που στα ελληνικά κυκλοφόρησε ως «Μάνη». Επέλεξε να ζήσει ένα μέρος του χρόνου στην Καρδαμύλη, σε ένα σπίτι μέσα σε έναν ελαιώνα που σχεδίασε μαζί με τη σύζυγό του· το 1996 οι δυο τους δώρισαν την οικία στο Μουσείο Μπενάκη.
Η Στούπα είναι ένα από τα πιο γνωστά παραθαλάσσια χωριά της Μεσσηνιακής Μάνης, συνδεδεμένο με μια λογοτεχνική ιστορία. Ο Νίκος Καζαντζάκης έμεινε στη Στούπα γύρω στο 1917, όταν ανέλαβε την εκμετάλλευση του λιγνιτωρυχείου της Πραστοβάς.
Στο λιγνιτωρυχείο ο Καζαντζάκης προσέλαβε τον Γιώργη Ζορμπά, το υπαρκτό πρόσωπο που έγινε ο μετέπειτα Αλέξης, ο λογοτεχνικός ήρωας του βιβλίου «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά». Κατά την παράδοση, στο νότιο ακρωτήριο του κόλπου της Στούπας υπάρχει η «σπηλιά του Καζαντζάκη», όπου ο συγγραφέας έβρισκε καταφύγιο για να διαβάσει και να γράψει, προσβάσιμη από τη θάλασσα κολυμπώντας ή με βάρκα.
Η Στούπα είναι όμως κυρίως προορισμός για τις παραλίες της. Η κεντρική παραλία βρίσκεται μπροστά στο χωριό και είναι αγαπημένη οικογενειών και παιδιών, ενώ λίγο βορειότερα απλώνεται η μεγάλη και φημισμένη Καλογριά, μια πανέμορφη αμμουδερή παραλία, η ίδια που συνδέεται με τα χρόνια του Καζαντζάκη. Δίπλα στη Στούπα βρίσκεται και ο Άγιος Νικόλαος, που τον περιγράφουμε παρακάτω μαζί με τα υπόλοιπα ψαροχώρια.
Κοντά στην Καρδαμύλη βρίσκεται μία από τις πιο φωτογραφημένες παραλίες της Μεσσηνιακής Μάνης, ο Φονέας. Είναι μια πανέμορφη βοτσαλωτή παραλία με μεγάλα ολόλευκα βότσαλα και κρυστάλλινα γαλαζοπράσινα, σχεδόν σμαραγδένια νερά. Απέχει περίπου 2,5 ως 4 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά από την Καρδαμύλη και βρίσκεται πολύ κοντά στην παραλία Δελφίνια.
Σήμα κατατεθέν της είναι ο τεράστιος βράχος που βρίσκεται στη μέση του μικρού κόλπου, από όπου οι τολμηροί κάνουν βουτιές και που δημιουργεί φυσική σκιά. Η παραλία δεν είναι οργανωμένη: για να την προσεγγίσετε, αφήνετε το αυτοκίνητο πάνω στον δρόμο και κατεβαίνετε στην ακτή από ένα μονοπάτι, κάτι που τη διατηρεί πιο ήσυχη. Κατά τον θρύλο, το όνομα «Φονέας» το χρωστάει σε έναν διαβόητο πειρατή που, για να επιβιώσει μέχρι να φτιάξει το πλοίο του, λήστευε και σκότωνε τους περαστικούς.
Πέρα από τον Φονέα και την κεντρική Στούπα, η ακτή της Μεσσηνιακής Μάνης κρύβει κι άλλες παραλίες που αξίζουν στάση.
Καλογριά. Πανέμορφη, αμμουδερή και γραφική παραλία στα βόρεια της Στούπας, η μεγάλη και φημισμένη Καλογριά είναι από τις πιο αγαπημένες της περιοχής και συνδέεται με τα χρόνια που έζησε εδώ ο Καζαντζάκης.
Δελφίνια. Κοντά στην Καρδαμύλη, τα Δελφίνια είναι λιγότερο εντυπωσιακά αλλά και λιγότερο πολυσύχναστα, με διάφανα νερά και ψιλό βοτσαλάκι. Βρίσκονται πολύ κοντά στον Φονέα.
Καλαμίτσι. Η βοτσαλωτή παραλία Καλαμίτσι απέχει περίπου 1,5 χιλιόμετρο από τον οικισμό της Καρδαμύλης και έχει βότσαλο και άμμο με κρυστάλλινα γαλαζοπράσινα νερά. Βρίσκεται ακριβώς κάτω από την οικία του Πάτρικ Λη Φέρμορ.
Ανάμεσα στις μεγάλες στάσεις, η Μεσσηνιακή Μάνη έχει τρία πέτρινα ψαροχώρια που κρατούν τον χαρακτήρα της παλιάς Μάνης.
Κιτριές. Ιστορικό χωριό που επί Τουρκοκρατίας αποτελούσε την έδρα των Μπέηδων της Μάνης, καθώς και το σημαντικότερο λιμάνι του Μεσσηνιακού κόλπου. Στο λιμανάκι του, με τις ψαροταβέρνες, την εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου και τον φάρο του 19ου αιώνα, δένουν ακόμη βάρκες και καΐκια.
Άγιος Νικόλαος (Σελινίτσα). Ψαροχώρι της Έξω Μάνης στα 3,5 χιλιόμετρα νότια της Στούπας, με νεοκλασικές κατοικίες και πέτρινα αρχοντικά παραδοσιακής μανιάτικης τεχνοτροπίας· λειτουργεί συχνά ως ησυχότερη εναλλακτική στη Στούπα. Παλιότερα ονομαζόταν Σελινίτσα, λέξη που κατά την παράδοση προέρχεται από τη «μικρή Σελήνη» ή τη «μικρή Ελένη».
Τραχήλα. Ένα μικρό πέτρινο ψαροχώρι της Μεσσηνίας, με πέτρινα κτήρια, μικρό λιμανάκι και βάρκες, λίγο νοτιότερα από την Καρδαμύλη, απέχει 18 χιλιόμετρα από αυτήν και 55 από την Καλαμάτα. Ξεχωρίζουν το ιστορικό διατηρητέο κτήριο του Κ. Μελέα και το παλαιό δημοτικό σχολείο, δύο δείγματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα.
Η Λακωνική Μάνη είναι το νότιο και ανατολικό τμήμα της χερσονήσου, που ανήκει διοικητικά στην Περιφερειακή Ενότητα Λακωνίας. Το Γύθειο, η Αρεόπολη και το Οίτυλο υπάγονται στον Δήμο Ανατολικής Μάνης, με έδρα το Γύθειο. Από το Οίτυλο και νότια το τοπίο γίνεται πιο γυμνό, τα πέτρινα χωριά με τους πύργους πιο πυκνά, και εδώ βρίσκονται μερικά από τα πιο γνωστά αξιοθέατα της Μάνης: η Αρεόπολη, τα Σπήλαια Διρού και η καστροπολιτεία της Βάθειας.
Το Γύθειο είναι η φυσική πύλη για όσους έρχονται από τη Σπάρτη ή την ανατολική Πελοπόννησο. Κατά την αρχαιότητα, υπήρξε το επίνειο και ο ναύσταθμος της Σπάρτης, που βρίσκεται περίπου 40 χιλιόμετρα βορειότερα. Σήμερα αποτελεί το κυριότερο λιμάνι του Λακωνικού κόλπου και το δεύτερο μεγαλύτερο της νότιας Πελοποννήσου μετά την Καλαμάτα.
Στην άκρη του λιμανιού, η νότια άκρη της πόλης ενώνεται μέσω μικρού προβλήτα με ένα μικρό νησί, την αρχαία Κρανάη ή Μαραθονήσι, από το 1898 με μια στενή λωρίδα γης μήκους 150 μέτρων. Κατά τον μύθο, εκεί κρύφτηκαν ή πέρασαν την πρώτη τους νύχτα ο Πάρης και η ωραία Ελένη πριν ταξιδέψουν για την Τροία, και κατά τον θρύλο το νησάκι πήρε το όνομά του από το κράνος που εναπόθεσε εκεί ο Πάρης.
Πάνω στην Κρανάη ξεχωρίζουν δύο μνημεία. Ο πύργος Τζαννετάκη Γρηγοράκη, παραδοσιακό κτίσμα του 1829, στεγάζει σήμερα το Μουσείο της Μάνης· και ο φάρος της Κρανάης, ένας οκταγωνικός πέτρινος πύργος ύψους 23 μέτρων, χτισμένος το 1873. Στην πόλη σώζεται και το αρχαίο θέατρο του Γυθείου, των ρωμαϊκών χρόνων (2ος αιώνας μ.Χ.). Το κοίλο του αποτελείται από 15 σειρές εδωλίων, από τις οποίες σώζονται καλά οι έξι πρώτες, καθώς και μέρος της έβδομης και της όγδοης· η ανασκαφή του έγινε το 1891 από τον Ανδρέα Σκιά.
Η Αρεόπολη πήρε το όνομά της από τον Άρη, τον θεό του πολέμου, και την έλαβε κατά την περίοδο της βασιλείας του Όθωνα· παλαιότερα ονομαζόταν Τσίμοβα και ήταν η πρωτεύουσα της Μάνης. Σήμερα είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά πέτρινα χωριά της Πελοποννήσου, σύμφωνα με την απογραφή του 2021 έχει 927 μόνιμους κατοίκους, με πλακόστρωτα σοκάκια, πέτρινα σπίτια και πύργους ενσωματωμένους στον οικισμό.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, εδώ κηρύχθηκε η Επανάσταση στη Μάνη στις 17 Μαρτίου 1821 στην Τσίμοβα, τη σημερινή Αρεόπολη, και στην πλατεία Ταξιαρχών υψώθηκε η πρώτη σημαία της Ελληνικής Επανάστασης. Ύστερα από πρόσκληση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, όλοι οι Μανιάτες οπλαρχηγοί συγκεντρώθηκαν μπροστά στον ναό των Ταξιαρχών και ορκίστηκαν «Νίκη ή Θάνατος».
Κεντρικός πρωταγωνιστής αυτής της ιστορίας είναι ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, που το 1815 έγινε μπέης, ηγεμόνας, της Μάνης και υπήρξε ο τελευταίος μπέης της. Στον οικισμό ξεχωρίζουν ο ναός των Ταξιαρχών, μητρόπολη της Αρεόπολης από τα τέλη του 18ου αιώνα, και ο Πύργος Πικουλάκη, δίπλα στον ναό του Αγίου Ιωάννη.
Το Λιμένι είναι το επίνειο, το παραθαλάσσιο λιμάνι, της Αρεόπολης. Είναι κτισμένο σε κόλπο στις δυτικές ακτές της μέσης Μάνης, στον κόλπο Οιτύλου, με τα κτίρια χτισμένα ακριβώς δίπλα στη θάλασσα. Απέχει περίπου 5 χιλιόμετρα οδικώς από την Αρεόπολη. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, έχει 18 μόνιμους κατοίκους.
Εδώ βρίσκεται ο ιστορικός Πύργος Μαυρομιχάλη, το παλάτι του Πετρόμπεη, του τελευταίου μπέη της Μάνης. Το κτίριο έχει διαστάσεις 5,5 επί 17 μέτρα και στο νότιο άκρο του υψώνεται τετραώροφος πύργος.
Στον Διρό βρίσκεται το επισκέψιμο σπήλαιο της Βλυχάδας (ή Γλυφάδας), η υπόγεια κοίτη του ποταμού Γλυφάδα. Είναι ένα από τα τρία σπήλαια του Διρού, μαζί με την Αλεπότρυπα και το Καταφύγι, και το μόνο που μπορείτε να επισκεφθείτε. Η επίσκεψη σήμερα γίνεται μέσα από το χερσαίο τμήμα και τη διαδρομή της μικρής λίμνης (Μικρή Διαδρομή)· καλό είναι να επιβεβαιώσετε την τρέχουσα διαδρομή στον επίσημο ιστότοπο πριν την επίσκεψή σας.
Το σπήλαιο άρχισε να σχηματίζεται πριν από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Μέσα έχουν χαρτογραφηθεί 14.700 μέτρα διαδρομών, ενώ το συνολικό γνωστό μήκος του ξεπερνά τα 15 χιλιόμετρα και το μέγιστο βάθος του φτάνει τα 80 μέτρα, εκτός της τουριστικής διαδρομής· σταλακτίτες έχουν βρεθεί σε βάθος 71 μέτρων. Το νερό μέσα είναι υφάλμυρο, με θερμοκρασία περίπου 14°C, ενώ του αέρα κυμαίνεται από 16 ως 19°C.
Η μικρή διαδρομή περιλαμβάνει λιμναίο και χερσαίο τμήμα, ενώ διατίθεται και εισιτήριο μόνο για το χερσαίο τμήμα· καλό είναι να επιβεβαιώσετε επιτόπου την τρέχουσα διαδρομή. Η φυσική είσοδος του σπηλαίου έχει διάμετρο μόλις μισού μέτρου. Η ύπαρξή του ήταν γνωστή στους ντόπιους από το 1900 περίπου, αλλά η συστηματική εξερεύνηση ξεκίνησε το 1949 από τους ιδρυτές της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας, τον Γιάννη και την Άννα Πετροχείλου, και ως το 1960 είχαν χαρτογραφηθεί 1.600 μέτρα.
Δίπλα ακριβώς βρίσκεται το σπήλαιο της Αλεπότρυπας, που ανακαλύφθηκε το 1958 και δεν είναι ανοιχτό στο κοινό. Χρησιμοποιήθηκε από την Αρχαιότερη ως την Τελική Νεολιθική, όπως μαρτυρούν τα σημαντικά ευρήματα που έχουν εντοπιστεί στο εσωτερικό του: ανθρώπινοι σκελετοί και κρανία, σκελετοί ζώων, μαρμάρινα ειδώλια, εργαλεία, αγγεία και ένας λίθινος πέλεκυς. Με κεντρικό διάδρομο μήκους 240 μέτρων, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους νεολιθικούς χώρους στον ευρωπαϊκό χώρο.
Το Οίτυλο είναι ένα από τα παλαιότερα χωριά της Μάνης, χτισμένο σε λόφο με θέα στον ομώνυμο κόλπο. Αναφέρεται ήδη από τον Όμηρο, στον «Κατάλογο των Νεών» της Ιλιάδας, και από εκείνη την εποχή μνημονεύεται ως τμήμα του βασιλείου του Μενελάου· κατά την παράδοση πήρε το όνομά του από τον Οίτυλο του Άργους, γιο του Αμφιάνακτα. Πριν την Αρεόπολη, το Οίτυλο θεωρούνταν η πρωτεύουσα της περιοχής.
Η ιστορία του Οιτύλου είναι δεμένη με την πειρατεία. Λόγω της έντονης δράσης των Μανιατών πειρατών, το Οίτυλο ονομαζόταν «Μεγάλο Αλγέρι», ενώ το γειτονικό Καραβοστάσι «Μικρό Αλγέρι», καθώς στην περιοχή γίνονταν αγοραπωλησίες λάφυρων και δουλεμπόριο. Την περίοδο 1670-1675 πολλές οιτυλιώτικες οικογένειες μετανάστευσαν στην Τοσκάνη, στη Γένοβα και στην Κορσική. Απέναντι από το χωριό σώζονται τα ερείπια του κάστρου της Κελεφάς.
Στον κλειστό όρμο της περιοχής συναντάτε, από βορρά προς νότο, τρεις παραλιακούς οικισμούς: το Καραβοστάσι, το Νέο Οίτυλο και το Λιμένι. Το Νέο Οίτυλο ονομαζόταν παλιότερα Τσίπα και μετονομάστηκε το 1903.
Πάνω από το Καραβοστάσι, τρία χιλιόμετρα βορειοδυτικά από το Νέο Οίτυλο, βρίσκεται η Μονή Δεκούλου (ή Ντεκούλου), τρισυπόστατη, αφιερωμένη στη Ζωοδόχο Πηγή, στον Άγιο Παντελεήμονα και στον Άγιο Νικόλαο. Χρονολογείται γύρω στο 1765 και ιδρύθηκε από τον Επίσκοπο Μάινης Δανιήλ και τον αδελφό του Νικηφόρο. Κοσμείται με εντυπωσιακές τοιχογραφίες του Αναγνώστη Δημαγγελαία του 1765 και με περίτεχνα ξυλόγλυπτα. Το 1770, στον χώρο της, υπογράφηκε η ιστορική συνθήκη μεταξύ των Μανιατών και του Ορλώφ.
Στην καρδιά της Λακωνικής Μάνης ξεκινάει η περιοχή των πυργόσπιτων, των ξερών πέτρινων χωριών και των ακρωτηρίων που τελειώνουν στο νοτιότερο σημείο της ηπειρωτικής Ελλάδας. Εδώ συγκεντρώνονται οι πιο εμβληματικές εικόνες της Μάνης, και είναι η ώρα να μιλήσουμε για τα ίδια τα πυργόσπιτα.
Τα πυργόσπιτα της Μάνης είναι πέτρινοι, επιβλητικοί πύργοι, ορθογώνιας κατασκευής, εκατό τοις εκατό από πέτρα, ύψους περίπου 20 μέτρων, με 4 και 5 ορόφους, πολύ μικρά ανοίγματα για παράθυρα και πολύ χαμηλές πόρτες. Πύργοι στη Μάνη υπήρχαν από τη Βυζαντινή περίοδο, αλλά οι πύργοι που συνδέονται με τη μανιάτικη αρχιτεκτονική εμφανίζονται στα τέλη του 13ου αιώνα και χτίστηκαν κυρίως κατά τον 18ο και 19ο αιώνα.
Πίσω από αυτή την αρχιτεκτονική κρύβεται η κοινωνία της παλιάς Μάνης. Οι βεντέτες και η πατριαρχική κοινωνία, με θεμελιώδες κύτταρο την οικογένεια, επηρέασαν έντονα τους πύργους: ο πύργος ήταν η έδρα και το σύμβολο ισχύος κάθε πατριάς, και το ύψος του εξαρτιόταν από την αξία της οικογένειας που τον κατείχε.
Η Βάθεια είναι μάλλον το πιο φωτογραφημένο σημείο της Μάνης. Δεσπόζει 7 χιλιόμετρα βόρεια του ακρωτηρίου Ταινάρου, στην καρδιά της Λακωνικής Μάνης· απέχει κάτι λιγότερο από 100 χιλιόμετρα από τη Σπάρτη και κάτι περισσότερο από 30 χιλιόμετρα από την Αρεόπολη. Είναι ένα πυκνοχτισμένο σύνολο με περίπου εβδομήντα πυργόσπιτα, διώροφα, τριώροφα και ορισμένα τετραώροφα.
Τη σημερινή του μορφή ο οικισμός φαίνεται πως την πήρε τον 18ο αιώνα, ενώ η μεγαλύτερη περίοδος ακμής του ήταν τον 19ο αιώνα· τότε είχε περίπου 300 κατοίκους και ασχολίες όπως η καλλιέργεια δημητριακών, η κτηνοτροφία, το κυνήγι και η πειρατεία. Κατά τον 20ό αιώνα η Βάθεια εγκαταλείφθηκε σταδιακά: λίγο πριν τη δεκαετία του 1980 ζούσαν εκεί γύρω στους 11 ανθρώπους, κυρίως ηλικιωμένες γυναίκες.
Με πρωτοβουλία του ΕΟΤ, αρκετά πυργόσπιτα αναστηλώθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν ως παραδοσιακοί ξενώνες. Σήμερα ο οικισμός κατοικείται από ελάχιστους ανθρώπους, κυρίως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, αλλά οι πύργοι παραμένουν επιβλητικοί.
Ο Μέζαπος είναι ένας λιλιπούτειος ψαράδικος οικισμός, χτισμένος στον ομώνυμο κόλπο της χερσονήσου Τηγάνι. Στην παραλία του δημιουργούνται σπηλιές μέσα στα βράχια και κολυμπάτε στα γαλαζοπράσινα νερά, με θέα στο κάστρο του Τηγανιού.
Η φήμη του είναι δεμένη με την πειρατεία. Κατά την παράδοση, εδώ βρισκόταν το ορμητήριο του θρυλικού πειρατή Νικολού Σάσσαρη (ή Κάτζου), και στις σπηλιές του Μέζαπου ήταν το λημέρι και το καταφύγιό του. Πολύ κοντά βρίσκεται το ακρωτήριο Τηγάνι, με τα ερείπια του Κάστρου της Μάινας (Μαΐνης), ενώ λίγο νοτιότερα ο Κάβο Γκρόσσο ορθώνεται σαν ένας μακρύς, βραχώδης «βραχίονας» που προστατεύει τη βοτσαλωτή παραλία του Γερολιμένα.
Ο Γερολιμένας είναι κτισμένος στο νότιο άκρο της Μάνης, στον μυχό ενός ομώνυμου όρμου, του τρίτου επιμέρους όρμου βορειοδυτικά του ακρωτηρίου του Ταινάρου. Η ονομασία του οφείλεται πιθανότατα στη θεώρησή του ως ιερού λιμανιού· αναφέρεται ως επίνειο των αρχαίων λακωνικών πόλεων Μέσσα και Ιππόλα, ενώ επί τουρκοκρατίας ήταν ένα από τα ορμητήρια των Μανιατών πειρατών. Στα τέλη του 19ου αιώνα έγινε σπουδαίο διαμετακομιστικό κέντρο, από όπου φορτώνονταν τα μανιάτικα προϊόντα για τις ξένες αγορές.
Λόγος επίσκεψης από μόνο του είναι το ιστορικό ξενοδοχείο Κυρίμαι, που στεγάζεται σε αρχοντικό κτίσμα του 1870, στημένο στο λιμάνι από τη δεκαετία του 1870. Το κτήριο ήταν έργο δύο εμπόρων, του Μιχάλη Κατσιμαντή από τη Σύρο και του Θεόδωρου Κυρίμη, εμπόρου και δημάρχου της Μέσα Μάνης· ανήκει στην οικογένεια Κυρίμη περίπου 150 χρόνια, με την 5η γενιά να το διατηρεί, και είναι μέλος της ένωσης «Historic Hotels of Europe» από το 2006.
Στον μικρό κολπίσκο της Αλύπας είναι «κρυμμένη» μια παραλία με ολόλευκα βότσαλα και πεντακάθαρα, διάφανα νερά, στον όρμο της Νύμφης, στην τοπική κοινότητα Έξω Νυμφαίου. Βρίσκεται περίπου 20 χιλιόμετρα από την Αρεόπολη και γύρω στα 42 χιλιόμετρα από το Γύθειο. Γύρω από τον κολπίσκο υψώνονται πέτρινα σπίτια και οι χαρακτηριστικοί μανιάτικοι πυργίσκοι.
Η Αλύπα είναι μια υπέροχη γαλαζοπράσινη παραλία, κρυμμένη ανάμεσα σε επιβλητικά βράχια και μανιάτικους πύργους. Στις αρχές της δεκαετίας του '80 έγινε γνωστή μέσα από τα γυρίσματα της ταινίας «Tempest» του Paul Mazursky, με τον John Cassavetes, τη Gena Rowlands και τη Susan Sarandon, ενώ παραμένει σχετικά ήσυχη.
Το ακρωτήριο Ταίναρο, γνωστό και ως Κάβο Ματαπάς, αποτελεί το νοτιότερο άκρο της ηπειρωτικής Ελλάδας και της Βαλκανικής χερσονήσου, ανάμεσα στον Λακωνικό και τον Μεσσηνιακό κόλπο. Συχνά περιγράφεται και ως το δεύτερο νοτιότερο σημείο της ηπειρωτικής Ευρώπης, καθώς ως νοτιότερο σημείο της ηπειρωτικής Ευρώπης αναφέρεται συνήθως η Πούντα ντε Ταρίφα στην Ισπανία.
Στο Ταίναρο τοποθετείται το Ιερό και Νεκρομαντείο του Ποσειδώνος Ταιναρίου. Σε μικρό και απομονωμένο σπήλαιο της περιοχής, κατά τον Παυσανία και τον Πλούταρχο, αναφέρεται η ύπαρξη νεκρομαντείου ή ψυχοπομπείου, ενώ ένα ολόκληρο δίκτυο σπηλαίων θεωρούσαν οι αρχαίοι ότι ήταν η είσοδος προς τον Κάτω Κόσμο. Κατά τη μυθολογία, εδώ τοποθετούνταν μία από τις πύλες του Άδη, απ' όπου πέρασε ο Ηρακλής για να αντιμετωπίσει τον Κέρβερο.
Στην άκρη της χερσονήσου στέκει ο πέτρινος φάρος του Ταινάρου, που κατασκευάστηκε από Γάλλους το 1882, ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1887 και ανακαινίστηκε πλήρως το 2008 με ενέργειες του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη· έχει ύψος 16 μέτρα. Στο σημείο όπου τοποθετείται το Ιερό σώζεται το εκκλησάκι των Αγίων Ασωμάτων, ερειπωμένο σήμερα, ενώ κοντά διασώζεται και αρχαίο ψηφιδωτό δάπεδο του 1ου μ.Χ. αιώνα, το «Άστρο της Αριάς».
Η πρόσβαση στον φάρο γίνεται με πεζοπορία περίπου 2 χιλιομέτρων, που διανύεται σε λιγότερο από μισή ώρα από το σημείο όπου αφήνετε το αυτοκίνητο.
Λίγο πριν φτάσετε στο Ταίναρο, ο κόλπος του Πόρτο Κάγιο βρίσκεται επί ενός μικρού κολπίσκου στον Λακωνικό κόλπο, στην ανατολική πλευρά της χερσονήσου, περίπου τρία μίλια βόρεια του Κάβου Ματαπά. Το αρχαίο του όνομα ήταν «Ψαμαθός», όπως το αναφέρει ο Παυσανίας, ενώ το σύγχρονο όνομα προήλθε από το ενετικό Porto Quaglio και το γαλλικό Port des Cailles, που σημαίνει Λιμάνι των Ορτυκιών.
Η περιοχή έχει και ιστορία μάχης. Στη στατιστική της Γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής του 1829 το Πόρτο Κάγιο αναφέρεται στον τομέα της Λάγιας, με 16 νοικοκυριά και 76 κατοίκους, ενώ το κάστρο του δέχτηκε επίθεση από τους Ενετούς το 1570, όταν οι Οθωμανοί συνθηκολόγησαν και το εγκατέλειψαν.
Πέρα από την Αλύπα και τις παραλίες του βαθιού νότου, η Λακωνική Μάνη κρύβει κι άλλα κρυστάλλινα κολπάκια στην ανατολική της ακτή.
Μάραθος και Σολοτέρι (Κοκκάλα). Η Κοκκάλα έχει δύο μικρές παραλίες, τον Μάραθο και το Σολοτέρι, και οι δύο με κάτασπρο βότσαλο και νερά που αλλάζουν χρώμα από σμαραγδί κοντά στην ακτή σε βαθύ μπλε στο βάθος.
Νυμφί και Γιαλός (Έξω Νύμφι). Το Έξω Νύμφι ξεχωρίζει τόσο για τις παραλίες του Νυμφίου και του Γιαλού όσο και για τους πύργους του.
Ο Κότρωνας είναι το μεγαλύτερο παραθαλάσσιο χωριό της ανατολικής Μάνης, γραφικός, μέσα στις ελιές, με παραδοσιακά σπίτια και πύργους της Μάνης. Βρίσκεται νότια της Σπάρτης, σε απόσταση 87 χιλιομέτρων από αυτήν και 41 από το Γύθειο, και συνδέεται με τη νησίδα Σκοπά με χερσόνησο μήκους 300 μέτρων. Στην περιοχή του τοποθετείται η αρχαία πόλη Τευθρώνη, της οποίας οικιστής, κατά τον Παυσανία, ήταν ο Αθηναίος Τεύθραντας· η πόλη του Κοινού των Ελευθερολακώνων βυθίστηκε στο νερό με τον μεγάλο σεισμό του 3ου αιώνα μ.Χ.
Πιο νότια, στην ανατολική ακτή, η Κοκκάλα είναι παραθαλάσσιος οικισμός πάνω από έναν όρμο του Λακωνικού κόλπου και από τα πιο άγνωστα χωριά της Μάνης· απέχει 79 χιλιόμετρα από τη Σπάρτη και 52 χιλιόμετρα νότια του Γυθείου.
Στις νοτιοανατολικές πλαγιές του Ταϋγέτου, σε υψόμετρο 420 μέτρων, βρίσκεται η Λάγια, ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της Μάνης, χαρακτηρισμένο διατηρητέος παραδοσιακός οικισμός. Είναι γεμάτη με πυργόσπιτα και πύργους που, όσο πιο ψηλοί είναι, άλλο τόσο στενεύουν, κατασκευασμένους από τους φημισμένους μαστόρους της περιοχής. Απέχει 17 χιλιόμετρα από τη Βάθεια και 24 από τον Κότρωνα.
Η Λάγια έχει και βαθιά ιστορία: στην αρχαιότητα ήταν αποικία της Λα (του σημερινού Πασσαβά), υπήρξε έδρα της επισκοπής Λαγίας και έδρα του Δήμου Λαγίας, και έχει χαρακτηριστεί με προεδρικό διάταγμα παραδοσιακός οικισμός από το 1979. Είναι γνωστή και ως ο τόπος καταγωγής της ηθοποιού Αλίκης Βουγιουκλάκη. Ως προς τον πληθυσμό της, η απογραφή του 2021 κατέγραψε 44 κατοίκους.
Πέρα από τις παραλίες, η Μάνη απλώνεται και σε υψόμετρο. Στις πλαγιές του Ταϋγέτου βρίσκονται μικροί ορεινοί οικισμοί με αυθεντικό χαρακτήρα, βυζαντινούς ναούς και πύργους, και η πιο γνωστή ορεινή εκκλησία της περιοχής, η Παναγία Γιάτρισσα, που κρατάει το σύνορο των δύο νομών.
Η Μονή της Παναγίας της Γιάτρισσας είναι κτισμένη στην κορυφογραμμή του Ταϋγέτου, πάνω στα φυσικά σύνορα των νομών Λακωνίας και Μεσσηνίας, σε υψόμετρο περίπου 1.000-1.040 μέτρων. Απέχει 5 χιλιόμετρα από την Καστάνια.
Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στη Γέννηση (Γενέσιο) της Παναγίας και ανεγέρθηκε στη θέση των ερειπίων αρχαίου ναού της Αθηνάς Γιάτρισσας· σύμφωνα με την τοπική παράδοση, η μετατροπή του ναού από ειδωλολατρικό σε χριστιανικό πραγματοποιήθηκε πιθανώς το 382 μ.Χ.
Το μεγάλο πανηγύρι της δεν είναι τον Δεκαπενταύγουστο, όπως ίσως περιμένετε, αλλά στις 8 Σεπτεμβρίου, ημέρα του Γενεσίου της Θεοτόκου, οπότε και συγκεντρώνονται χιλιάδες προσκυνητές από όλη τη Μάνη και από όλο τον κόσμο.
Η Καστάνια (Καστανέα) είναι ένα γραφικό ορεινό χωριό, χτισμένο σε υψόμετρο 560 μέτρων, κάτω από την κορυφή Μαυροβούνα του Ταϋγέτου. Απέχει περίπου 50 χιλιόμετρα από την Καλαμάτα, γύρω στα 9 χιλιόμετρα από τη Στούπα και περίπου 15 από την Καρδαμύλη. Ως φυσικό οχυρό, περιβάλλεται από τις πλαγιές του Ταϋγέτου που την περικλείουν σαν χωνί, και υπήρξε σπουδαίο βυζαντινό κέντρο από τον 13ο αιώνα.
Η Καστάνια είναι το χωριό της Μάνης με τους περισσότερους σωζόμενους βυζαντινούς ναούς, δέκα στον αριθμό. Ανάμεσά τους είναι η Κοίμηση της Θεοτόκου (11ος αιώνας), που γιορτάζει στην πλατεία στις 15 Αυγούστου, ο Άγιος Πέτρος (12ος αιώνας), ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος (11ος ή 12ος αιώνας), ο Άγιος Γεώργιος (13ος αιώνας) στην είσοδο του χωριού, και ο Άγιος Νικόλαος ο Τρικάμπανος, πολιούχος του χωριού, που χρονολογείται στον 13ο-14ο αιώνα.
Ο Άγιος Νικόλαος είναι στο εσωτερικό του κατάγραφος με τοιχογραφίες που, στο μεγαλύτερο μέρος τους, χρονολογούνται προς τα τέλη του 13ου αιώνα· είναι μονόχωρος καμαροσκέπαστος, διαστάσεων 6,30 επί 3,50 μέτρα, με νάρθηκα, και διασώζει ξυλόγλυπτο τέμπλο με δεσποτικές εικόνες του 1789. Στο χωριό βρίσκεται και ο πεντώροφος πύργος του καπετάν Δουράκη, κτίσμα του 18ου αιώνα, ύψους περίπου 15 μέτρων, που χρησίμευσε ως καταφύγιο για τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη κατά τον μεγάλο διωγμό των κλεφτών (1803-1806), προτού εκείνος καταφύγει στην Ελαφόνησο το 1806.
Στους πρόποδες του Ταϋγέτου, χτισμένη αμφιθεατρικά σε υψόμετρο γύρω στα 600 μέτρα, βρίσκεται και η Σαϊδόνα, χωριό της Μεσσηνιακής Μάνης που απέχει 54 χιλιόμετρα από την Καλαμάτα και 13 από τη Στούπα. Κοντά της σώζεται ένα παλιό βυζαντινό οχυρό, ερειπωμένο, στις νότιες παρειές ενός φαραγγιού, καθώς και το επιβλητικό κάστρο του Κιτρινιάρη και οι μονές Βαϊδενίτσας και Σαμουήλ. Το πρώτο μοναστήρι, γνωστό ως Σαμουήλι, χτίστηκε γύρω στα 1480 από τον μοναχό Σαμουήλ.
Κατά την παράδοση, το όνομα της Σαϊδόνας προήλθε από τη Σιδώνα: ο τόπος ονομάστηκε Μικρή Σιδώνα ή Σαν Σιδώνα, μετονομάστηκε σε Σιδωνίτσα και αργότερα Σαϊδονίτσα, και κατέληξε Σαϊδόνα. Στο χωριό λειτουργεί και ένα μικρό λαογραφικό μουσείο, επισκέψιμο για το κοινό.
Η Μάνη προσφέρεται ιδανικά για τριήμερες εκδρομές, αλλά είναι από τους προορισμούς που «μεγαλώνουν» όσο τους δίνετε χρόνο. Ένα διήμερο αρκεί για να καλύψετε τη μία πλευρά, είτε τη Μεσσηνιακή με βάση την Καρδαμύλη ή τη Στούπα, είτε τη Λακωνική με βάση την Αρεόπολη.
Ένα τριήμερο σας επιτρέπει να συνδυάσετε και τις δύο πλευρές: μία μέρα στη Μεσσηνιακή Μάνη, μία στην κεντρική Λακωνική (Αρεόπολη, Λιμένι, Σπήλαια Διρού) και μία στον βαθύ νότο (Γερολιμένας, Βάθεια, Ταίναρο). Με μια ολόκληρη εβδομάδα προλαβαίνετε να ανέβετε και στα ορεινά χωριά του Ταϋγέτου, όπως η Καστάνια και η Παναγία Γιάτρισσα, και να εξερευνήσετε με την ησυχία σας.
Από Αθήνα στη Λακωνική Μάνη. Η Αρεόπολη απέχει περίπου 280 χιλιόμετρα από την Αθήνα, 72 από τη Σπάρτη και 83 από την Καλαμάτα. Η οδική διαδρομή από την Αθήνα είναι περίπου 295 χιλιόμετρα και χρειάζεται γύρω στις 4 ώρες και 40 λεπτά, επιβεβαιώστε τον χρόνο ανάλογα με την κίνηση. Φτάνετε μέσω της Σπάρτης και του Γυθείου· περίπου 2 χιλιόμετρα μετά την Αρεόπολη ο δρόμος διακλαδίζεται αριστερά προς την ανατολική Μάνη, ενώ η διαδρομή προς τα Σπήλαια Διρού συνεχίζει νότια.
Η γραφική παραλιακή Καλαμάτα - Αρεόπολη. Αν έρχεστε από τη μεριά της Μεσσηνίας, η παραλιακή διαδρομή από την Καλαμάτα ως την Αρεόπολη, μέσω Καρδαμύλης, Στούπας και Οιτύλου, είναι περίπου 100 χιλιόμετρα. Από την Καλαμάτα προς την Καρδαμύλη ο δρόμος στενεύει και είναι κλασικός επαρχιακός δρόμος, που ακολουθεί αρχικά παραλιακή διαδρομή και στη συνέχεια ανηφορίζει για να καταλήξει πάλι στην παραλία.
Πού να μείνετε. Η διαμονή σας ορίζει σε μεγάλο βαθμό ποια πλευρά θα εξερευνήσετε πιο άνετα: η Καρδαμύλη και η Στούπα είναι βολικές βάσεις για τη Μεσσηνιακή Μάνη, ενώ η Αρεόπολη, το Λιμένι και ο Γερολιμένας για τη Λακωνική. Μπορείτε να αναζητήσετε καταλύματα στη Μάνη ανά κατηγορία και προτίμηση, από πέτρινους ξενώνες σε αναπαλαιωμένα πυργόσπιτα ως καταλύματα δίπλα στη θάλασσα, στην Travelmyth.