Μπολόνια: Αξιοθέατα και γεύσεις στην καρδιά της ιταλικής γαστρονομίας

Στην Μπολόνια, τα αξιοθέατα και η γαστρονομία δίνουν πολλούς λόγους να κάνετε μια στάση. Οι περισσότεροι ταξιδιώτες βλέπουν τη Μπολόνια μόνο μέσα από το παράθυρο του τρένου, στη διαδρομή ανάμεσα στη Φλωρεντία και τη Βενετία, ενώ όσοι αποφασίζουν να αποβιβαστούν αναρωτιούνται συχνά γιατί είχαν σχεδιάσει να φύγουν. Η πρωτεύουσα της Εμίλια-Ρομάνια είναι γνωστή με τρία παραδοσιακά προσωνύμια που αποδίδουν απόλυτα τον χαρακτήρα της: «la dotta» (η λόγια), λόγω του παλαιότερου πανεπιστημίου στον κόσμο που λειτουργεί αδιάλειπτα από το 1088, «la grassa» (η παχιά), για τις ταλιατέλες με ραγού και τη μορταδέλα που γεννήθηκαν στις κουζίνες της, και «la rossa» (η κόκκινη), για τις κεραμιδένιες στέγες και τα χιλιόμετρα από πλινθόκτιστες στοές που χρωματίζουν ολόκληρο το κέντρο της πόλης.

Εμείς στην Travelmyth, τη μηχανή αναζήτησης ξενοδοχείων που κατατάσσει τα καταλύματα με βάση τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες σας σε 60 διαφορετικές κατηγορίες, ετοιμάσαμε αυτόν τον οδηγό για όσα αξίζει πραγματικά να δείτε στη Μπολόνια. Η πόλη βρίσκεται στην καρδιά της πεδιάδας της βόρειας Ιταλίας, περίπου 35 λεπτά από τη Φλωρεντία με τρένο υψηλής ταχύτητας και περίπου μία ώρα από τη Βενετία και το Μιλάνο, ενώ το αεροδρόμιο απέχει μόλις 6 χιλιόμετρα και συνδέεται με τον σταθμό με μονόραγο τρένο σε λιγότερο από 8 λεπτά. Το μεσαιωνικό κέντρο είναι μικρό και διασχίζεται εύκολα με τα πόδια, ενώ έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα: περίπου 62 χιλιόμετρα στοών, δηλαδή στεγασμένων διαδρόμων που σας επιτρέπουν να κυκλοφορείτε ακόμα και με βροχή χωρίς να χρειάζεστε ομπρέλα. Δύο ημέρες αρκούν για να γνωρίσετε το κέντρο με άνεση, ενώ μια τρίτη ημέρα σας δίνει την ευκαιρία για μια επίσκεψη στο ιερό του Σαν Λούκα στην κορυφή του λόφου ή για μια εκδρομή στην εξοχή, που φημίζεται για τη γαστρονομία της. Οι κεκλιμένοι Δύο Πύργοι, το εμβληματικό αξιοθέατο της Μπολόνιας, παρουσιάζονται παρακάτω.

Στη Μπολόνια όλα ξεκινούν από την Piazza Maggiore, την ευρύχωρη πλατεία που αποτελεί το σαλόνι της πόλης από τον 13ο αιώνα, ενώ τη σημερινή της μορφή την πήρε τον 15ο. Με διαστάσεις περίπου 115 επί 60 μέτρα, περιβάλλεται από τη μεγάλη πλινθόκτιστη βασιλική του San Petronio στη νότια πλευρά και από τα συνδεδεμένα δημόσια μέγαρα από τα οποία διοικούνταν η μεσαιωνική πόλη. Το Palazzo d'Accursio, που στεγάζει το δημαρχείο από το 1336, καταλαμβάνει τη δυτική πλευρά και φιλοξενεί ακόμη τις δημοτικές συλλογές τέχνης. Στη γωνία δεσπόζει το Palazzo Re Enzo, το οποίο ολοκληρώθηκε το 1246 και πήρε το όνομά του από τον Έντσο της Σαρδηνίας, που κρατήθηκε εκεί φυλακισμένος από το 1249 έως τον θάνατό του το 1272. Καθίστε στα σκαλιά και θα έχετε μπροστά σας, συγκεντρωμένα σε μία εικόνα, τα σημαντικότερα κτίρια της πολιτικής ζωής της Μπολόνιας.

Η βασιλική του Αγίου Πετρωνίου (San Petronio) είναι από τις μεγαλύτερες εκκλησίες της Ευρώπης και σίγουρα μία από τις πιο ιδιαίτερες στην όψη: η πρόσοψή της έμεινε ημιτελής, καθώς οι εργασίες διακόπηκαν τον 16ο αιώνα και δεν συνεχίστηκαν ποτέ. Ο θεμέλιος λίθος μπήκε στις 7 Ιουνίου 1390 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Antonio di Vincenzo, ενώ ο ναός καθαγιάστηκε επίσημα μόλις το 1954. Με μήκος 132 μέτρα, πλάτος 66 και ύψος 47, είναι αφιερωμένος στον πολιούχο της πόλης, τον Άγιο Πετρώνιο. Η είσοδος είναι ελεύθερη και, μόλις μπείτε, αξίζει να αναζητήσετε την ορείχαλκη μεσημβρινή γραμμή που τοποθετήθηκε στο δάπεδο το 1655 από τον αστρονόμο Giovanni Domenico Cassini. Με μήκος 66,8 μέτρα, αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αστρονομικά όργανα στον κόσμο. Κάτι που αξίζει να γνωρίζετε: παρά το μέγεθός της, η βασιλική του Αγίου Πετρωνίου δεν είναι ο καθεδρικός ναός της Μπολόνιας. Ο τίτλος αυτός ανήκει στον ναό του Αγίου Πέτρου, λίγα στενά πιο βόρεια, στη Via dell'Indipendenza.

Στη μικρότερη πλατεία δίπλα στην Piazza Maggiore υψώνεται το σιντριβάνι του Ποσειδώνα, με τον χάλκινο θεό της θάλασσας που έχει γίνει το σήμα κατατεθέν της πόλης – οι ντόπιοι τον αποκαλούν απλώς il Gigante, τον Γίγαντα. Ο καρδινάλιος Κάρολος Μπορομέο ανέθεσε την κατασκευή του για να τιμήσει την εκλογή του θείου του στον παπικό θρόνο ως Πίου Δ'. Το σιντριβάνι σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από τον αρχιτέκτονα Τομάζο Λαουρέτι έως το 1563, ενώ γύρω στο 1566 προστέθηκε στην κορυφή το χάλκινο άγαλμα του Ποσειδώνα, μεγαλύτερο από το φυσικό μέγεθος, έργο του γλύπτη που είναι γνωστός στην Ιταλία ως Τζαμπολόνια. Στη βάση, τέσσερα χερουβείμ κρατούν δελφίνια που συμβολίζουν τέσσερις μεγάλους ποταμούς των ηπείρων που ήταν γνωστοί τότε: τον Γάγγη, τον Νείλο, τον Αμαζόνιο και τον Δούναβη. Είναι το πρώτο πράγμα που φωτογραφίζουν οι περισσότεροι επισκέπτες και όχι άδικα.

Στο τέλος της Via Rizzoli, δύο κεκλιμένοι πλινθόκτιστοι πύργοι υψώνονται ο ένας δίπλα στον άλλον σε μια μικρή πλατεία. Ο Ασινέλι και ο Γκαριζέντα χτίστηκαν στις αρχές του 12ου αιώνα, συνδέονται παραδοσιακά με τις οικογένειες από τις οποίες πήραν το όνομά τους και παραμένουν διαχρονικό σύμβολο της πόλης. Αυτή τη στιγμή, πάντως, είναι και οι δύο κλειστοί: ο κοντύτερος και πιο έντονα κεκλιμένος Γκαριζέντα αποκλείστηκε το 2023 καθώς οι μηχανικοί έκριναν ότι κινδυνεύει με κατάρρευση, ενώ ο ψηλότερος Ασινέλι παραμένει κλειστός λόγω των έργων που εκτελούνται στην περιοχή. Μπορείτε βέβαια να τους θαυμάσετε από κάτω. Η ιστορία τους, οι λόγοι για τους οποίους γέρνουν, το γεγονός ότι η Μπολόνια διέθετε κάποτε πάνω από εκατό πύργους και οι σημερινές εναλλακτικές για θέα από ψηλά είναι θέματα που αξίζει να γνωρίσετε.

Με τους Δύο Πύργους κλειστούς, το σημείο που προτείνει πλέον η ίδια η πόλη για την καλύτερη θέα από ψηλά είναι ο Πύργος του Ρολογιού (Torre dell'Orologio) στο Palazzo d'Accursio, στην Piazza Maggiore. Με το εισιτήριο των 10 ευρώ έχετε πρόσβαση στον Πύργο του Ρολογιού και στις Δημοτικές Συλλογές Τέχνης, διασχίζοντας αυλές και σκάλες μέχρι τις δύο πανοραμικές βεράντες του πύργου, από όπου οι κεραμιδένιες στέγες, οι πύργοι και οι καταπράσινοι λόφοι στο βάθος ξεδιπλώνονται μπροστά σας σε ένα πανόραμα 360 μοιρών. Η ανάβαση είναι πιο εύκολη από εκείνη των πύργων και η θέα σε όλο το μήκος της πλατείας αξίζει τη διαδρομή.

Δεν υπάρχει άλλη πόλη στον κόσμο με στοές σαν της Μπολόνιας. Τα στεγασμένα αυτά περάσματα εκτείνονται σε περίπου 62 χιλιόμετρα σε ολόκληρη την πόλη, αποτελώντας το μεγαλύτερο σύστημα στοών παγκοσμίως. Τα πρώτα καταγεγραμμένα παραδείγματα χρονολογούνται από το 1041. Οι στοές αναπτύχθηκαν για να εξυπηρετήσουν μια πολύ πρακτική ανάγκη: οι κάτοικοι επέκτειναν τους πάνω ορόφους των σπιτιών τους πάνω από τον δημόσιο δρόμο για να κερδίσουν χώρο, δημιουργώντας έτσι από κάτω ένα προστατευμένο δίκτυο που διατρέχει όλη την πόλη. Το 2021, δώδεκα τμήματα αυτών των στοών ανακηρύχθηκαν από κοινού Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Δεν πρόκειται τόσο για ένα αξιοθέατο όσο για το ίδιο το περιβάλλον μέσα στο οποίο κινείστε· μάλιστα, η μακρύτερη από αυτές τις στοές ανηφορίζει βγαίνοντας έξω από την πόλη.

Το Portico di San Luca αποτελεί το κόσμημα των στοών και τη μακρύτερη στοά στον κόσμο: μια διαδρομή 3,8 χιλιομέτρων με 666 καμάρες, που ξεκινά από την πύλη Porta Saragozza και ανηφορίζει τον λόφο Colle della Guardia μέχρι το ιερό της Παναγίας του Σαν Λούκα (Madonna di San Luca) στην κορυφή. Κατασκευάστηκε μεταξύ 1674 και 1739 για να προστατεύει την πομπή που μεταφέρει κάθε άνοιξη την εικόνα της Παναγίας από το ιερό στην πόλη της Μπολόνιας. Η σημερινή βασιλική χτίστηκε στην κορυφή του λόφου, σε υψόμετρο περίπου 300 μέτρων, μεταξύ 1723 και 1757. Η διαδρομή με τα πόδια κάτω από τις καμάρες διαρκεί για τους περισσότερους 45 με 60 λεπτά, ενώ για όσους προτιμούν να μην περπατήσουν, υπάρχει το San Luca Express, ένα μικρό τρενάκι περιήγησης που καλύπτει τη διαδρομή. Στην κορυφή, η θέα απλώνεται πάνω από την πόλη και την πεδιάδα.

Η Μπολόνια απέκτησε το προσωνύμιο «η λόγια» εξαιτίας του πανεπιστημίου της, το οποίο ιδρύθηκε το 1088 και αποτελεί το παλαιότερο πανεπιστημιακό ίδρυμα στον κόσμο που λειτουργεί αδιαλείπτως. Το πιο επιβλητικό κτίριο που το στέγασε είναι το Archiginnasio, το οποίο χτίστηκε το 1562-63 ως η πρώτη ενιαία έδρα του πανεπιστημίου, του οποίου τα μαθήματα γίνονταν μέχρι τότε σε διάφορα σημεία της πόλης. Το κτίριο, έργο του αρχιτέκτονα Αντόνιο Μοράντι, έχει αυλή και διαδρόμους καλυμμένους με περίπου 6.000 ζωγραφισμένα οικόσημα, τα οποία άφησαν πίσω τους γενιές φοιτητών. Στον πάνω όροφο βρίσκεται το σημαντικότερο αξιοθέατο, το Ανατομικό Θέατρο, μια μικρή αίθουσα διδασκαλίας εξ ολοκλήρου ξύλινη, κατασκευασμένη το 1637, όπου οι φοιτητές παρακολουθούσαν παλαιότερα ανατομές από τις κεκλιμένες κερκίδες γύρω από ένα μαρμάρινο τραπέζι. Σε κοντινή απόσταση, η αίθουσα Stabat Mater με τις τοιχογραφίες της πήρε το όνομά της από την πρεμιέρα του ομώνυμου έργου του Ροσίνι το 1842, υπό τη διεύθυνση του Ντονιτσέτι. Το εισιτήριο που περιλαμβάνει την επίσκεψη στο Ανατομικό Θέατρο και την αίθουσα Stabat Mater κοστίζει 10 ευρώ με ηχητική ξενάγηση ή 12 ευρώ με ξεναγό.

Στο βάθος μιας επικλινούς πλατείας πλαισιωμένης από στοές, το Santo Stefano δεν είναι τόσο μια μεμονωμένη εκκλησία όσο ένα σύμπλεγμα ναών, γι' αυτό και οι κάτοικοι της Μπολόνιας το αποκαλούν «le Sette Chiese», δηλαδή τις Επτά Εκκλησίες, ενώ παλαιότερα το αποκαλούσαν Αγία Ιερουσαλήμ. Σύμφωνα με την παράδοση, ο επίσκοπος Πετρώνιος τον 5ο αιώνα το ανήγειρε πάνω στα ερείπια ενός ναού της θεάς Ίσιδας, θέλοντας να δημιουργήσει ένα συγκρότημα που να θυμίζει τον Ναό της Αναστάσεως στην Ιερουσαλήμ. Αυτό που σώζεται σήμερα είναι ένας λαβύρινθος κτισμάτων που ανεγέρθηκαν μεταξύ του 4ου και του 13ου αιώνα, ανάμεσά τους ο κυκλικός ναός του Αγίου Τάφου και η Αυλή του Πιλάτου στο κέντρο του. Η είσοδος είναι ελεύθερη και η ηρεμία στις αυλές που επικοινωνούν μεταξύ τους προσφέρει μια ανάπαυλα από τη φασαρία των πλατειών.

Για να καταλάβει κανείς γιατί η Μπολόνια αποκαλείται «η παχιά», πρέπει να την περπατήσει. Η καρδιά της χτυπά στο Quadrilatero, ένα δίκτυο στενών δρόμων πίσω από την Piazza Maggiore που αποτελεί εμπορικό κέντρο από τον Μεσαίωνα. Τα ονόματα των παλιών συντεχνιών παραμένουν στους δρόμους, ενώ οι πάγκοι και οι βιτρίνες ξεχειλίζουν από αλλαντικά, φρέσκα ζυμαρικά με αυγό, τυριά και οπωροκηπευτικά, με την κλειστή αγορά Mercato di Mezzo να δεσπόζει στο κέντρο. Εδώ γεννήθηκαν τρία πράγματα που χάρισε η πόλη στον κόσμο: οι ταλιατέλες με ραγού (tagliatelle al ragù) –το ραγού σερβίρεται παραδοσιακά με ζυμαρικά σε φαρδιές λωρίδες και όχι με σπαγγέτι–, τα τορτελίνια σε ζωμό (tortellini in brodo) και η μορταδέλα. Ελάτε με όρεξη και βάλτε το μεσημεριανό σας γεύμα στο πρόγραμμα, όπως θα κάνατε με ένα αξιοθέατο.

Προκαλεί έκπληξη στους περισσότερους επισκέπτες το γεγονός ότι η Μπολόνια υπήρξε κάποτε πόλη με κανάλια. Μεταξύ του 12ου και του 14ου αιώνα, ένα δίκτυο καναλιών συνέδεε την πόλη με τα ποτάμια, τροφοδοτώντας τους μύλους και τα μεταξουργεία της. Αν και τα περισσότερα καλύφθηκαν κατά τον εκσυγχρονισμό της πόλης, το νερό εξακολουθεί να κυλά σε ορισμένα τμήματα, κρυμμένα πίσω από τα κτίρια. Το πιο δημοφιλές σημείο για να τα δει κανείς είναι ένα μικρό παράθυρο στη Via Piella, που βλέπει απευθείας στο κανάλι Moline, όπου το νερό κυλά ανάμεσα σε παλιά σπίτια, σε μια γωνιά που οι ντόπιοι αποκαλούν τη «Μικρή Βενετία» της Μπολόνιας. Χρειάζονται μόλις τριάντα δευτερόλεπτα για να το βρει κανείς και αποτελεί ένα από τα πιο φωτογραφημένα σημεία της πόλης.

Δύο έργα τέχνης αξίζουν μια μικρή παράκαμψη από τις κεντρικές πλατείες. Στο ιερό της Santa Maria della Vita, λίγο έξω από το Quadrilatero, βρίσκεται ο «Θρήνος για τον Νεκρό Χριστό» του Niccolò dell'Arca, μια σύνθεση του 1463 από επτά πήλινες μορφές σε φυσικό μέγεθος που μοιάζουν να έχουν παγώσει την ώρα του θρήνου, αποτελώντας ένα από τα πιο εντυπωσιακά γλυπτικά σύνολα της ιταλικής Αναγέννησης. Λίγα λεπτά νοτιότερα, στη Βασιλική του San Domenico, φυλάσσεται η Arca di San Domenico, ο μαρμάρινος τάφος του Αγίου Δομίνικου, ο οποίος πέθανε στη Μπολόνια το 1221. Στο μνημείο εργάστηκαν πολλοί καλλιτέχνες μέσα στους αιώνες, ανάμεσά τους και ο Μικελάντζελο σε νεαρή ηλικία, ο οποίος πρόσθεσε τρεις μικρές μορφές στα πρώτα βήματα της καριέρας του. Η είσοδος στη βασιλική του San Domenico είναι ελεύθερη, ενώ για το «Compianto» στη Santa Maria della Vita το εισιτήριο κοστίζει 8 ευρώ. Πρόκειται για δύο σημεία που εύκολα μπορεί να προσπεράσει κανείς αν δεν τα προσέξει.

Για το μέγεθός της, η Μπολόνια διαθέτει έναν εντυπωσιακό αριθμό μουσείων, που ξεπερνούν τα πενήντα. Η Εθνική Πινακοθήκη (Pinacoteca Nazionale) συγκεντρώνει το έργο της μπολονέζικης σχολής ζωγραφικής, από τους Καράτσι μέχρι τον Γκουίντο Ρένι και τον Γκουερτσίνο, σε έναν ενιαίο χώρο. Για κάτι πιο σύγχρονο, το MAMbo, το μουσείο μοντέρνας τέχνης της πόλης που στεγάζεται στην αναπλασμένη περιοχή Manifattura delle Arti, φιλοξενεί τη συλλογή του ζωγράφου Τζόρτζιο Μοράντι, του δεξιοτέχνη της νεκρής φύσης με το λιτό, στοχαστικό ύφος. Μαζί, αποτελούν μια καλή επιλογή για ένα βροχερό απόγευμα.

Όταν οι πλατείες της Μπολόνιας γεμίζουν με κόσμο, η πόλη αποκαλύπτει πιο πράσινες και ασυνήθιστες γωνιές. Τα Giardini Margherita, το μεγαλύτερο πάρκο της, εκτείνονται σε μια έκταση 260 στρεμμάτων και εγκαινιάστηκαν το 1879 προς τιμήν της βασίλισσας Μαργαρίτας της Σαβοΐας. Πιο κοντά στο κέντρο, το Parco della Montagnola ανηφορίζει προς την επιβλητική σκάλα Pincio του 1896 και φιλοξενεί μια αγορά με ιστορία αιώνων. Για κάτι πιο ιδιαίτερο, αξίζει να επισκεφθείτε με ξενάγηση την υπόγεια δεξαμενή της Αναγέννησης Bagni di Mario, ενώ στη Biblioteca Salaborsa, τη δημόσια βιβλιοθήκη με δωρεάν είσοδο στην Piazza del Nettuno, το γυάλινο δάπεδο στο αίθριο προσφέρει άμεση θέα στα ρωμαϊκά ερείπια που βρίσκονται από κάτω. Για την κλασική πανοραμική θέα στις κεραμιδένιες στέγες, ανεβείτε με τα πόδια ή με όχημα μέχρι το μοναστήρι του San Michele in Bosco, λίγο πιο νότια από το κέντρο.

Η Μπολόνια βρίσκεται στην καρδιά μιας από τις πιο σημαντικές γαστρονομικές περιοχές της Ιταλίας, ενώ το τρένο διευκολύνει τις ημερήσιες εκδρομές. Η Μόντενα, σε απόσταση μόλις 18 με 30 λεπτών, είναι η πατρίδα του παραδοσιακού βαλσάμικου ξιδιού, ενώ λίγο πιο πέρα βρίσκεται η Πάρμα, γνωστή για το Parmigiano Reggiano και το προσούτο Πάρμας. Η Φεράρα, περίπου 35 λεπτά βόρεια, ξεχωρίζει για το αναγεννησιακό κάστρο της, που περιβάλλεται από τάφρο, και τους δρόμους με τα όμορφα πλινθόκτιστα κτίρια. Λίγο πιο μακριά, η Ραβέννα φιλοξενεί μερικά από τα ωραιότερα βυζαντινά ψηφιδωτά στον κόσμο. Η περιοχή είναι επίσης γνωστή ως Motor Valley: το μουσείο της Ferrari στο Μαρανέλο, μαζί με τα μουσεία της Lamborghini, της Pagani και της Ducati, είναι εύκολα προσβάσιμα για όποιον προτιμά τους κινητήρες από τα ψηφιδωτά. Κάθε προορισμός αξίζει από μόνος του μισή ή ολόκληρη ημέρα.

Τα αξιοθέατα της Μπολόνιας είναι συγκεντρωμένα μέσα στα παλιά τείχη, οπότε αν επιλέξετε να μείνετε στο ιστορικό κέντρο, σχεδόν τα πάντα είναι προσβάσιμα με τα πόδια κάτω από τις στοές, ενώ η διαμονή κοντά στον σταθμό προσθέτει λίγα λεπτά στη διαδρομή προς το κέντρο, αλλά διευκολύνει την άφιξη και τις ημερήσιες εκδρομές. Η Travelmyth συγκεντρώνει χιλιάδες καταλύματα στην πόλη και τα ταξινομεί με βάση τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες σας. Μπορείτε, για παράδειγμα, να αναζητήσετε ξενοδοχεία με μπουτίκ χαρακτήρα κάτω από τις στοές ή ένα ιστορικό ξενοδοχείο στο κέντρο. Μπορείτε επίσης να συνδυάσετε δύο φίλτρα για να περιορίσετε τα αποτελέσματα.