7,258,491 ξενοδοχείασε 60 κατηγορίες
Στη βορειοδυτική Τήνο, ο Πύργος είναι το μεγαλύτερο χωριό του νησιού και μοιάζει με ένα υπαίθριο μουσείο μαρμάρου. Από τον 18ο αιώνα και μετά εδώ άνθησαν η μαρμαροτεχνία και η ναυτιλία, και το χωριό έγινε πατρίδα κορυφαίων Ελλήνων καλλιτεχνών, ανάμεσά τους ο γλύπτης Γιαννούλης Χαλεπάς, ο γλύπτης Δημήτριος Φιλιππότης και ο ζωγράφος Νικηφόρος Λύτρας. Η τηνιακή μαρμαροτεχνία, η τέχνη πίσω από αυτή την παράδοση, εντάχθηκε το 2015 στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, και ζει ακόμη στα εργαστήρια και στα μουσεία του χωριού.
Σε αυτό το άρθρο σάς ξεναγούμε στα τρία μουσεία του Πύργου, το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας, το σπίτι-μουσείο του Γιαννούλη Χαλεπά και το Μουσείο Τηνίων Καλλιτεχνών, στη Σχολή Καλών Τεχνών που κρατά ζωντανή την παράδοση, και στην πλατεία με τον αιωνόβιο πλάτανο και την ιστορική μαρμάρινη βρύση. Στο τέλος θα βρείτε και τις πρακτικές πληροφορίες που χρειάζεστε: πώς να πάτε, ωράρια και εισιτήρια, καθώς και το πού να φάτε και να μείνετε. Δεν χρειάζεται να είστε γνώστης της τέχνης για να το απολαύσετε, αρκεί να αφεθείτε στα μαρμάρινα σοκάκια και να αφήσετε το χωριό να σας ξεναγήσει.
Ο Πύργος οφείλει το όνομά του σε παλιό οχυρωματικό πύργο, γνωστό ήδη από την περίοδο πριν ή γύρω στον 16ο αιώνα, ενώ από το 1978 είναι χαρακτηρισμένος παραδοσιακός οικισμός. Ο οικισμός γνώρισε οικονομική και καλλιτεχνική ακμή κατά τον 18ο, τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα χάρη στη ναυτιλία, το εμπόριο και, κυρίως, την αξιοποίηση των μαρμάρων της περιοχής. Το μάρμαρο υπήρξε για αιώνες βασικό κομμάτι της τοπικής ζωής: υπάρχουν διάφορες ποικιλίες τηνιακού μαρμάρου, κυρίως στη βορειοδυτική πλευρά του νησιού, ανάμεσά τους και το χαρακτηριστικό πράσινο μάρμαρο της Τήνου. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι ο Πύργος είναι το χωριό του μαρμάρου: παραδοσιακά οι κάτοικοι ασχολούνταν με αυτό ως λατόμοι, τεχνίτες ή γλύπτες, και σχεδόν κάθε οικογένεια του χωριού είχε κάποια σχέση με το μάρμαρο, με την παράδοση να περνά από γενιά σε γενιά. Η ίδια η τηνιακή μαρμαροτεχνία εντάχθηκε το 2015 στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.
Μαρμαρόστρωτοι δρόμοι, τέμπλα και άμβωνες στις εκκλησίες, θυρώματα και υπέρθυρα, κρήνες και επιτύμβια μνημεία στολίζουν κάθε γωνιά του Πύργου, ενός από τα ωραιότερα χωριά της Τήνου. Καθώς περπατάτε, το μάρμαρο εμφανίζεται παντού, όχι μόνο στα μουσεία αλλά και στην καθημερινή εικόνα του χωριού, με παραδοσιακά οικήματα που κοσμούν μαρμάρινες όψεις και με κατασκευές-έργα τέχνης, όπως η μαρμάρινη κρήνη και ο τεράστιος πλάτανος στην πλατεία ή το νεκροταφείο του χωριού με τα επιβλητικά μαρμάρινα ταφικά μνημεία και τις επιτύμβιες στήλες. Το μάρμαρο κυριαρχεί παντού: στις προσόψεις, στις βρύσες και στις αυλόπορτες, ακόμη και στις εκκλησίες του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Δημητρίου με την πλούσια μαρμάρινη διακόσμηση και στη μαρμάρινη στάση λεωφορείου στην είσοδο του χωριού. Αξίζει να περιπλανηθείτε στα δαιδαλώδη σοκάκια του και να αφήσετε τις λεπτομέρειες να σας οδηγήσουν.
Αυτό που ξεχωρίζει τον Πύργο από άλλα γραφικά χωριά των Κυκλάδων είναι ότι η τέχνη του μαρμάρου εξακολουθεί να διδάσκεται επιτόπου. Στον Πύργο λειτουργεί η Ανώτερη Σχολή Καλών Τεχνών Μαρμαροτεχνίας Πανόρμου Τήνου, όπου νέοι μαθαίνουν τη μαρμαροτεχνία. Η φοίτηση λειτουργεί και ως προετοιμασία για όσους θέλουν να συνεχίσουν σε συναφείς καλλιτεχνικές σπουδές. Χάρη σε αυτήν, αλλά και στους γλύπτες και τους καλλιτέχνες που δραστηριοποιούνται γύρω, το χωριό μένει ζωντανό ακόμη και τον χειμώνα, εκτός της τουριστικής περιόδου. Αν επισκεφθείτε τον Πύργο εκτός των πιο πολυσύχναστων εβδομάδων του καλοκαιριού, θα δείτε ότι η μαρμαροτεχνία εδώ δεν είναι μουσειακό έκθεμα αλλά καθημερινή πράξη.
Το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας είναι ένα από τα θεματικά μουσεία του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ) και η σημαντικότερη στάση για όποιον θέλει να καταλάβει το χωριό. Λειτουργεί με τη φροντίδα του ΠΙΟΠ και αποσκοπεί στη διάσωση και την προβολή της τέχνης του μαρμάρου: στη μόνιμη έκθεσή του παρουσιάζεται η τεχνολογία του μαρμάρου, ενός υλικού που κατέχει ιδιαίτερη θέση στην αρχιτεκτονική και την τέχνη της Ελλάδας από την αρχαιότητα έως σήμερα. Η έκθεση ακολουθεί την τεχνολογική διαδρομή του μαρμάρου, τα στάδια που οδηγούν από την πρώτη ύλη στο τελικό έργο, και παράλληλα αναδεικνύει τη συμβολή των Τηνίων μαρμαράδων στην οικοδόμηση της Αθήνας και άλλων πόλεων κατά τον 19ο αιώνα.
Στους εκθεσιακούς του χώρους, που καταλαμβάνουν έκταση 750 τετραγωνικών μέτρων, θα δείτε ποικίλα κοσμικά, εκκλησιαστικά, επιτύμβια και καθημερινής χρήσης πρωτότυπα έργα σμιλεμένα σε μάρμαρο, υπέρθυρα, κρήνες, οικόσημα, φουρούσια, προσκυνητάρια και γουδιά. Δίπλα τους εκτίθενται πήλινα προπλάσματα και γύψινα αντίγραφα, εργαλεία λατόμησης και μαρμαροτεχνίας, μηχανολογικός εξοπλισμός, αρχειακό υλικό και σχέδια παλαιών μαρμαρογλυπτών. Τα εκθέματα πλαισιώνονται από αναπαραστάσεις λατομείου και εργαστηρίου μαρμαροτεχνίας, ενώ το οπτικοακουστικό υλικό αναβιώνει τις παραδοσιακές μεθόδους εργασίας του λατόμου και του μαρμαρογλύπτη. Το μουσείο προβάλλει και εκπαιδευτικές ταινίες για τη μαρμαρογλυπτική και διοργανώνει εκπαιδευτικά προγράμματα και επιδείξεις επεξεργασίας μαρμάρου από ντόπιους τεχνίτες, ώστε να δείτε όλη τη διαδρομή από την πρώτη ύλη στο ολοκληρωμένο έργο.
Πρακτικά, το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας λειτουργεί καθημερινά εκτός Τρίτης: από 1 Μαρτίου έως 15 Οκτωβρίου 10:00-18:00 και από 16 Οκτωβρίου έως 28 Φεβρουαρίου 10:00-17:00. Το κανονικό εισιτήριο κοστίζει 8€, το μειωμένο 4€, ενώ για τα παιδιά έως 17 ετών η είσοδος είναι δωρεάν. Θα το βρείτε στον Πύργο, Τ.Κ. 842 00, Πάνορμος Τήνου.
Ο Γιαννούλης Χαλεπάς, ένας από τους σπουδαιότερους γλύπτες της νεότερης Ελλάδας (1851-1938), γεννήθηκε και έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του στον Πύργο, και το σπίτι του λειτουργεί σήμερα ως μουσείο. Σπούδασε στη Σχολή Τεχνών, συνέχισε τη μαθητεία του στο Μόναχο και άνοιξε το δικό του εργαστήριο στην Αθήνα, όπου δημιούργησε πλήθος έργων, ανάμεσά τους η διάσημη «Κοιμωμένη», που βρίσκεται στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.
Η ζωή του όμως υπήρξε δραματική. Στην ακμή του, γύρω στο 1877, άρχισε να απομονώνεται και να παρουσιάζει έντονη αλλαγή στη συμπεριφορά του, με αυτοκαταστροφικές τάσεις. Το 1888 εγκλείστηκε στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο της Κέρκυρας, όπου παρέμεινε περίπου δεκατρία χρόνια. Το 1902 επέστρεψε στον Πύργο, όπου η αυστηρή μητέρα του τού απαγόρευε να δημιουργεί, και για χρόνια αντιμετωπιζόταν ως «ο τρελός του χωριού», δουλεύοντας ως βοσκός. Μετά τον θάνατο της μητέρας του, το 1916, και ιδίως από το 1918, άρχισε σταδιακά να επιστρέφει στην τέχνη. Η αναγνώριση ήρθε όσο ζούσε ακόμη: το 1927 βραβεύτηκε με το Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών. Η επίσκεψη στο σπίτι του δίνει μια πιο προσωπική διάσταση στην ιστορία του μαρμάρου και της τέχνης στον Πύργο.
Δίπλα στο σπίτι του Χαλεπά βρίσκεται το Μουσείο Τηνίων Καλλιτεχνών, το τρίτο μουσείο του χωριού. Εδώ συγκεντρώνονται έργα των μεγάλων δημιουργών που γέννησε ή ανέδειξε η Τήνος: του ίδιου του Γιαννούλη Χαλεπά, του Δημητρίου Φιλιππότη, του Σώχου και του Βιτάλη. Μαζί με το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας και το σπίτι του Χαλεπά, συμπληρώνει το τρίπτυχο που κάνει τον Πύργο ξεχωριστό προορισμό για τους λάτρεις της γλυπτικής, τρεις διαφορετικές ματιές στην ίδια παράδοση, σε απόσταση λίγων βημάτων η μία από την άλλη. Αν αγαπάτε την τέχνη, εδώ μπορείτε εύκολα να αφιερώσετε ένα ολόκληρο πρωινό στα τρία μουσεία, χωρίς να χρειαστεί να μετακινηθείτε με αυτοκίνητο ανάμεσά τους.
Η καρδιά του Πύργου χτυπά στην κεντρική του πλατεία. Εδώ δεσπόζει ένα υπεραιωνόβιο πλατάνι και μια εντυπωσιακή μαρμάρινη βρύση του 18ου αιώνα. Κάτω από τη σκιά του πλατάνου λειτουργούν παραδοσιακά καφενεία και ταβέρνες, και η πλατεία γίνεται φυσικά το σημείο όπου ξεκινά και τελειώνει η βόλτα σας στο χωριό. Είναι ο πιο εύκολος τρόπος να νιώσετε τον ρυθμό του Πύργου: ένας καφές στη σκιά, πριν ή μετά την περιήγηση στα στενά και στα μουσεία.
Λίγο πιο κάτω από τον Πύργο, στην ακτή, βρίσκεται ο Πάνορμος, που αποτελεί το μοναδικό φυσικό λιμάνι της Τήνου. Η σχέση των δύο είναι παλιά, καθώς το όνομα Πάνορμος συνδέεται ιστορικά με την ευρύτερη περιοχή, ενώ η ονομασία Πύργος επικράτησε για το χωριό, από τον παλιό οχυρωματικό πύργο της περιοχής. Σήμερα ο Πάνορμος είναι το επίνειο του χωριού και ένας ιδανικός συνδυασμός με την επίσκεψή σας: ένα γραφικό λιμανάκι με ήρεμα νερά και ψαροταβέρνες, όπου μπορείτε να φάτε δίπλα στη θάλασσα μετά την περιήγησή σας στα μαρμάρινα σοκάκια. Ο συνδυασμός χωριού και ακτής κάνει τον Πύργο ιδανικό προορισμό για μία ολόκληρη ημέρα.
Ο Πύργος βρίσκεται περίπου 23 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από την πόλη της Τήνου (τη Χώρα). Η πρόσβαση γίνεται οδικώς, με αυτοκίνητο ή με λεωφορείο, μέσα από την ενδοχώρα της Τήνου, με αναβαθμίδες, χωριά και χαρακτηριστικό κυκλαδίτικο τοπίο στη διαδρομή. Για φαγητό και καφέ, τα παραδοσιακά καφενεία και οι ταβέρνες της κεντρικής πλατείας, κάτω από τον πλάτανο, είναι η πιο ταιριαστή επιλογή, ενώ για ψάρι αξίζει η κάθοδος στον Πάνορμο.
Όσο για το πού να μείνετε, η Τήνος δεν έχει αεροδρόμιο και προσεγγίζεται με πλοίο, κυρίως από τη Ραφήνα και τον Πειραιά. Η διαδρομή διαρκεί περίπου 1,5-4 ώρες από Ραφήνα και περίπου 2,5-5 ώρες από Πειραιά, ανάλογα με το πλοίο και τις στάσεις. Έτσι οι περισσότεροι ταξιδιώτες βασίζονται στη Χώρα και στα παραθαλάσσια χωριά για τη διαμονή τους και επισκέπτονται τον Πύργο ως ημερήσια εκδρομή. Αν θέλετε να συγκρίνετε καταλύματα σε όλο το νησί, δείτε όλες τις επιλογές διαμονής στην Τήνο και επιλέξτε αυτό που σας ταιριάζει. Η Travelmyth συγκεντρώνει καταλύματα κάθε τύπου, ώστε να βρείτε τη διαμονή που εξυπηρετεί καλύτερα το δικό σας ταξίδι στην Τήνο.