
Λίγα μνημεία στην Ελλάδα συμπυκνώνουν τόσους αιώνες όσο το Κάστρο των Ιωαννίνων. Είναι μια ολόκληρη πολιτεία μέσα στην πόλη, η παλιά πόλη που κατοικείται ακόμη και σήμερα, και θεωρείται το παλαιότερο βυζαντινό κάστρο της Ελλάδας που δεν έπαψε ποτέ να κατοικείται. Μέσα στα τείχη του συναντιούνται η βυζαντινή, η οθωμανική και η εβραϊκή ιστορία της πόλης, με τη λίμνη Παμβώτιδα να απλώνεται στα πόδια του.
Στην ομάδα της Travelmyth, της μηχανής αναζήτησης διαμονής που εξειδικεύεται στις εξατομικευμένες προτάσεις ανάλογα με τα ενδιαφέροντα κάθε χρήστη, ετοιμάσαμε αυτόν τον οδηγό για το Κάστρο των Ιωαννίνων: την ιστορία του, τις δύο ακροπόλεις, τα τζαμιά, τη Συναγωγή και τα μουσεία, μαζί με τα πρακτικά για την επίσκεψή σας.

Παλιότερα η οχύρωση του Κάστρου συνδεόταν με τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό και τον 6ο αιώνα. Νεότερα αρχαιολογικά ευρήματα, όμως, έχουν αποκαλύψει στη θέση πολύ παλαιότερη οχύρωση, που χρονολογείται στους ύστερους κλασικούς και ελληνιστικούς χρόνους. Η φήμη του Κάστρου συνδέεται κυρίως με την ύστερη οθωμανική περίοδο και τον Αλή Πασά, ο οποίος με έδρα τα Ιωάννινα διοικούσε ένα ημιαυτόνομο κράτος που περιλάμβανε μεγάλο μέρος της σημερινής Ελλάδας και της Αλβανίας, στα χρόνια 1787-1822.
Τη σημερινή του μορφή το Κάστρο την οφείλει στις εργασίες του Αλή Πασά, που ολοκληρώθηκαν το 1815. Ο οχυρωματικός περίβολος, προσαρμοσμένος στο ανάγλυφο του εδάφους, έχει ύψος που κυμαίνεται σήμερα από περίπου 9 ως 14 μέτρα, με την κεντρική πύλη να ανοίγει στο δυτικό σκέλος της οχύρωσης.

Το Κάστρο χωρίζεται σε δύο περιτειχισμένες ακροπόλεις. Η βορειοανατολική ήταν γνωστή στα βυζαντινά χρόνια ως Πάνω Γουλάς (Άνω Πόλη), ενώ η νοτιοανατολική φέρει το οθωμανικό όνομα Ιτς Καλέ. Ανάμεσά τους απλώνεται ένας λαβύρινθος από πλακόστρωτα σοκάκια με παραδοσιακά σπίτια, καφέ και μικρά μαγαζιά.

Το Ιτς Καλέ, που σημαίνει «εσωτερικό φρούριο», είναι η μεγαλύτερη από τις δύο ακροπόλεις και πήρε τη σημερινή του μορφή επί Αλή Πασά, λειτουργώντας ως το έσχατο καταφύγιο του φρουρίου. Εδώ ο Αλή Πασάς είχε χτίσει το σεράι του, και εδώ βρίσκεται ο τάφος του, δίπλα στο Φετιχιέ Τζαμί, το «Τζαμί της κατάκτησης», που χτίστηκε αρχικά γύρω στο 1430, μετά την οθωμανική κατάληψη της πόλης, και πήρε τη σημερινή του μορφή με ανοικοδόμηση του Αλή Πασά γύρω στο 1795.
Στο Ιτς Καλέ λειτουργεί το Βυζαντινό Μουσείο, σε κτίριο που ανεγέρθηκε το 1958 στον χώρο όπου βρισκόταν παλαιότερα το σεράι του Αλή Πασά και αργότερα στρατιωτικό νοσοκομείο. Από το 1995 στεγάζει τις συλλογές του Μουσείου. Η συλλογή του καλύπτει παλαιοχριστιανικά, βυζαντινά και μεταβυζαντινά αντικείμενα από όλη την Ήπειρο.
Στον δυτικό προμαχώνα του Ιτς Καλέ στεγάζεται το Μουσείο Αργυροτεχνίας, αφιερωμένο στη μακραίωνη παράδοση της αργυροχοΐας της Ηπείρου, με την έκθεσή του να εστιάζει κυρίως στην περίοδο από τον 15ο αιώνα και έπειτα. Ανήκει στο δίκτυο μουσείων του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς και παρουσιάζει τις τεχνικές και την κοινωνική ιστορία της τέχνης μέσα από λεπτοδουλεμένα ασημένια αντικείμενα.

Στη βορειοανατολική ακρόπολη δεσπόζει το Τζαμί Ασλάν Πασά, που ανεγέρθηκε το 1618, πιθανώς στη θέση της βυζαντινής εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη, και σήμερα στεγάζει το Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο Ιωαννίνων, με εκθέματα από τις τρεις θρησκευτικές κοινότητες της πόλης. Λίγο πιο πέρα βρίσκεται το Σουφαρί Σεράι, επιβλητικό διώροφο κτίριο της ύστερης Τουρκοκρατίας, που θεωρείται ότι στέγαζε τη σχολή ιππικού του Αλή Πασά.

Τα Ιωάννινα υπήρξαν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του ρωμανιώτικου εβραϊσμού, του ελληνόφωνου εβραϊκού κόσμου· η παρουσία της κοινότητας στην πόλη μαρτυρείται από τη βυζαντινή περίοδο. Μέσα στο Κάστρο σώζεται η Συναγωγή, γνωστή και ως Καχάλ Καντός Γιασάν, που στη σημερινή της μορφή χρονολογείται στο 1829 και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα μνημεία της ρωμανιώτικης κοινότητας.
Στο Ιτς Καλέ σώζονται τα ερείπια του Πύργου του Βοημούνδου, που χρονολογούνται στη βυζαντινή περίοδο. Στο Ιτς Καλέ βρίσκεται επίσης η Εκκλησία των Αγίων Αναργύρων. Κοντά στη βορειοανατολική ακρόπολη σώζονται ακόμη η οθωμανική βιβλιοθήκη και ένα οθωμανικό λουτρό του 16ου–17ου αιώνα, κομμάτια που μαρτυρούν τη συνύπαρξη πολλών εποχών στον ίδιο χώρο.
Πέρα από τα μνημεία, το Κάστρο είναι ένας ζωντανός τόπος. Χαθείτε στα πλακόστρωτα σοκάκια του, σταθείτε για καφέ σε κάποια αυλή και απολαύστε τη θέα στη λίμνη από τα τείχη, ειδικά την ώρα του ηλιοβασιλέματος.
Η περιήγηση στο Κάστρο γίνεται ελεύθερα με τα πόδια, ενώ τα επιμέρους μουσεία (Βυζαντινό, Αργυροτεχνίας, Εθνογραφικό) έχουν εισιτήριο και δικό τους ωράριο, που καλό είναι να ελέγξετε πριν την επίσκεψή σας. Υπολογίστε τουλάχιστον μισή μέρα αν θέλετε να δείτε και τα μουσεία με την ησυχία σας. Για τη διαμονή σας, δείτε και συγκρίνετε καταλύματα στα Ιωάννινα ταξινομημένα ανάλογα με τα ενδιαφέροντά σας.